بیماری گلو درد ناشی از استرپتوکوک (Strep Throat / Streptococcal Pharyngitis)
بیماری گلو درد ناشی از استرپتوکوک یا گلودرد استرپتوکوکی، عفونتی باکتریایی در حلق و لوزههاست که بیشتر توسط Streptococcus pyogenes ایجاد میشود. این باکتری همان استرپتوکوک گروه A یا GAS است و برخلاف بیشتر گلودردها، در صورت تأیید تشخیص معمولاً به درمان آنتیبیوتیکی نیاز دارد. همچنین میتوانید با انواع بیماری ها، علائم و درمان هر کدام و همچنین با بیماری های سینوزیت در سایت رو به رو آشنا شوید.
نکته مهم اینجاست که قرمزی گلو، تب یا حتی لکههای سفید روی لوزه بهتنهایی استرپتوکوک را ثابت نمیکنند. طبق دادههای CDC، استرپتوکوک گروه A عامل حدود ۲۰ تا ۳۰ درصد فارنژیتهای کودکان و ۵ تا ۱۵ درصد موارد بزرگسالان است؛ بنابراین بخش بزرگی از گلودردها منشأ ویروسی دارند.
- اسمهای دیگر بیماری گلودرد استرپتوکوکی
- علت ابتلا به گلودرد استرپتوکوکی
- نشانههای بیماری گلودرد استرپتوکوکی
- گلودرد استرپتوکوکی چگونه منتقل میشود و تا چه مدت واگیردار است؟
- تفاوت گلودرد استرپتوکوکی با گلودرد ویروسی چیست؟
- نحوه تشخیص بیماری گلودرد استرپتوکوکی
- روشهای درمان گلودرد استرپتوکوکی
- درمان دارویی گلودرد استرپتوکوکی
- درمان خانگی گلودرد استرپتوکوکی
- رژیم غذایی مناسب برای گلودرد استرپتوکوکی
- تفاوت بیماری گلودرد استرپتوکوکی در مردان و زنان
- گلودرد استرپتوکوکی در کودکان و در دوران بارداری
- طول درمان گلودرد استرپتوکوکی چقدر است؟
- عوارض و خطرات گلودرد استرپتوکوکی
- گلودرد استرپتوکوکی مکرر و ناقل بودن استرپتوکوک به چه معناست؟
- پیشگیری از گلودرد استرپتوکوکی
- چه زمانی برای گلودرد مشکوک به استرپتوکوک باید به پزشک مراجعه کرد؟
اسمهای دیگر بیماری گلودرد استرپتوکوکی
این بیماری با نامهای «گلودرد استرپتوکوکی»، «فارنژیت استرپتوکوکی»، «فارنژیت ناشی از استرپتوکوک گروه A» و GAS Pharyngitis شناخته میشود. اگر لوزهها نیز بهطور واضح درگیر باشند، اصطلاح Streptococcal Pharyngotonsillitis یا فارنگوتونسیلیت استرپتوکوکی هم به کار میرود.
استرپتوکوک گروه A یا Streptococcus pyogenes چیست؟
Streptococcus pyogenes نوعی باکتری گرممثبت است که میتواند علاوه بر گلو، بیماریهایی مانند مخملک و زردزخم ایجاد کند. بعضی عوارض آن نیز نتیجه واکنش سیستم ایمنی هستند، نه حضور مستقیم باکتری در عضو آسیبدیده.
علت ابتلا به گلودرد استرپتوکوکی
عامل اصلی بیماری، تماس با فرد حامل یا مبتلا به استرپتوکوک گروه A است. باکتری بیشتر از طریق قطرات تنفسی و تماس با ترشحات دهان و بینی منتقل میشود و تماس نزدیک خانوادگی یکی از عوامل خطر مهم است.
چه کسانی بیشتر در معرض فارنژیت استرپتوکوکی هستند؟
کودکان ۵ تا ۱۵ سال بیشترین میزان ابتلا را دارند و بیماری در کودکان زیر سه سال کمتر دیده میشود. حضور در مدرسه، مهدکودک و محیطهای شلوغ یا زندگی با فرد مبتلا احتمال انتقال را بالا میبرد.
آیا هر گلودردی به معنی عفونت استرپتوکوکی است؟
خیر. ویروسها شایعترین علت فارنژیت هستند و وجود گلودرد بهتنهایی دلیل مناسبی برای مصرف آنتیبیوتیک نیست.
نشانههای بیماری گلودرد استرپتوکوکی
شروع علائم اغلب نسبتاً ناگهانی است. تب، درد هنگام بلع، قرمزی حلق و تورم لوزهها از نشانههای شاخص هستند.
نشانههای اصلی؛ گلودرد ناگهانی، تب، لوزه متورم و غدد لنفاوی
بزرگ شدن و حساس شدن غدد لنفاوی جلوی گردن، لکههای ریز قرمز روی کام و ترشحات لوزه ممکن است دیده شوند. در کودکان، سردرد، تهوع، استفراغ یا درد شکم نیز گاهی همراه بیماری است.
لکههای سفید لوزه و بثورات تب مخملک چه معنایی دارند؟
ترشحات سفید یا چرکی روی لوزه میتواند در گلودرد استرپتوکوکی دیده شود، اما اختصاصی این بیماری نیست. ایجاد بثورات قرمز با بافتی شبیه کاغذ سنباده میتواند نشانه مخملک یا Scarlet Fever ناشی از استرپتوکوک باشد.
کدام علائم بیشتر به نفع عفونت ویروسی هستند؟
سرفه، آبریزش بینی، گرفتگی یا خشونت صدا، زخمهای دهانی و التهاب ملتحمه چشم بیشتر احتمال عفونت ویروسی را مطرح میکنند. در فردی با این علائم واضح، پزشک ممکن است اصلاً آزمایش استرپتوکوک را ضروری نداند.
گلودرد استرپتوکوکی چگونه منتقل میشود و تا چه مدت واگیردار است؟
راههای انتقال استرپتوکوک از فرد آلوده
حرف زدن، سرفه، عطسه و تماس نزدیک میتوانند قطرات حاوی باکتری را منتقل کنند. استفاده مشترک از لیوان، قاشق یا غذا با فرد بیمار نیز ریسک انتقال را افزایش میدهد.
دوره کمون و زمان شروع علائم
فاصله ورود باکتری تا ظاهر شدن علائم معمولاً حدود ۲ تا ۵ روز است. به همین دلیل، بیماری ممکن است چند روز پس از تماس با فرد مبتلا خودش را نشان دهد.
چه زمانی میتوان به مدرسه یا محل کار برگشت؟
فرد باید تب نداشته باشد و حداقل ۱۲ تا ۲۴ ساعت از شروع آنتیبیوتیک مؤثر گذشته باشد. برای کودکان، وضعیت عمومی مناسب نیز در تصمیم بازگشت به مدرسه اهمیت دارد.
تفاوت گلودرد استرپتوکوکی با گلودرد ویروسی چیست؟
ظاهر گلو همیشه پاسخ را مشخص نمیکند. وقتی نشانه واضح ویروسی وجود ندارد، تشخیص قطعی بین فارنژیت ویروسی و استرپتوکوکی فقط با معاینه قابل اعتماد نیست.
مقایسه علائم گلودرد باکتریایی و ویروسی
| ویژگی | گلودرد استرپتوکوکی | گلودرد ویروسی |
|---|---|---|
| شروع بیماری | اغلب ناگهانی | متغیر |
| تب | شایعتر | ممکن است وجود داشته باشد |
| سرفه | معمولاً وجود ندارد | شایعتر |
| آبریزش بینی | غیرمعمول | شایع |
| تورم غدد جلوی گردن | شایع | ممکن است دیده شود |
| ترشح لوزه | ممکن است وجود داشته باشد | گاهی وجود دارد |
| خشونت صدا | غیرمعمول | شایعتر |
سرفه، آبریزش بینی و گرفتگی صدا چه کمکی به افتراق میکنند؟
وجود همزمان این علائم احتمال بیماری ویروسی را بیشتر میکند. بااینحال، نبود سرفه بهتنهایی برای تشخیص استرپتوکوک کافی نیست.
نقش امتیاز Centor و McIsaac در ارزیابی احتمال استرپتوکوک
امتیازهای Centor و McIsaac عواملی مانند تب، نبود سرفه، ترشح لوزه، حساسیت غدد لنفاوی جلوی گردن و سن را بررسی میکنند. راهنمای IDSA در سال ۲۰۲۵ استفاده از سیستمهای امتیازدهی بالینی را برای مشخص کردن افراد مناسب جهت آزمایش پیشنهاد کرده است؛ این ابزارها جای تست تشخیصی را نمیگیرند.
نحوه تشخیص بیماری گلودرد استرپتوکوکی
تشخیص دقیق از مصرف غیرضروری آنتیبیوتیک جلوگیری میکند. پزشک ابتدا علائم، سن، تماس با فرد مبتلا و یافتههای معاینه را ارزیابی میکند.
تست سریع استرپ (RADT) چگونه انجام میشود؟
با یک سواب، نمونهای از سطح لوزهها و بخش پشتی حلق گرفته میشود و از نظر آنتیژن استرپتوکوک گروه A بررسی میشود. تست سریع اختصاصیت بالایی دارد، اما حساسیت آن میتواند از کشت گلو کمتر باشد.
کشت گلو چیست و چه زمانی به آن نیاز داریم؟
کشت گلو استاندارد مرجع تشخیصی محسوب میشود. در کودکان علامتدار سه سال به بالا، CDC توصیه میکند نتیجه منفی تست سریع در صورت نیاز با کشت گلو پیگیری شود؛ در بزرگسالان این کار معمولاً ضروری نیست.
آیا ظاهر گلو بهتنهایی برای تشخیص استرپتوکوک کافی است؟
خیر. حتی یک لوزه بسیار قرمز و چرکی نیز میتواند در عفونتهای دیگری دیده شود و تشخیص چشمی ممکن است به تجویز غیرضروری آنتیبیوتیک منجر شود.
روشهای درمان گلودرد استرپتوکوکی
درمان دو هدف دارد: حذف باکتری و کنترل علائم آزاردهنده. اگر عفونت استرپتوکوکی با تست مناسب تأیید شده باشد، آنتیبیوتیک مدت علائم و احتمال انتقال را کاهش میدهد و خطر برخی عوارض را کمتر میکند.
نقش آنتیبیوتیکها در درمان عفونت استرپتوکوک گلو
پنیسیلین و آموکسیسیلین درمانهای انتخابی رایج هستند. انتخاب دارو در افراد حساس به پنیسیلین به نوع حساسیت، شرایط بیمار و الگوی مقاومت میکروبی بستگی دارد.
چرا مصرف خودسرانه آنتیبیوتیک توصیه نمیشود؟
چون بیشتر گلودردها ویروسیاند و آنتیبیوتیک روی ویروس اثری ندارد. مصرف بیدلیل میتواند عوارض دارویی ایجاد کند و فشار انتخابی برای مقاومت آنتیبیوتیکی را افزایش دهد.
درمان دارویی گلودرد استرپتوکوکی
دوره رایج پنیسیلین V یا آموکسیسیلین برای فارنژیت استرپتوکوکی ۱۰ روز است. دوز دارو باید بر اساس سن، وزن، حساسیت دارویی و شرایط پزشکی توسط پزشک تعیین شود؛ قطع زودهنگام درمان توصیه نمیشود.
یک نکته تخصصی جالب این است که مقاومت بالینی استرپتوکوک گروه A به پنیسیلین تاکنون گزارش نشده است. در مقابل، مقاومت به آزیترومایسین، کلاریترومایسین و کلیندامایسین وجود دارد و میزان آن در مناطق مختلف متفاوت است.
درمان خانگی گلودرد استرپتوکوکی
درمان خانگی جای آنتیبیوتیک لازم را نمیگیرد، اما میتواند بلع و استراحت را راحتتر کند. نوشیدن مایعات، استراحت کافی و مرطوب نگه داشتن هوای اتاق برای بسیاری از بیماران کمککننده است.
روشهای کاهش گلودرد، تب و درد هنگام بلع در خانه
غرغره آبنمک گرم برای بزرگسالان و کودکان قادر به غرغره میتواند درد را موقتاً کاهش دهد. حدود یکچهارم تا نصف قاشق چایخوری نمک در ۱۲۰ تا ۲۴۰ میلیلیتر آب گرم مقدار متداولی است.
داروهای مسکن و تببر باید متناسب با سن و شرایط فرد مصرف شوند. برای کودک یا زن باردار بهتر است انتخاب دارو بدون مشورت پزشک یا داروساز انجام نشود.
رژیم غذایی مناسب برای گلودرد استرپتوکوکی
غذا قرار نیست باکتری را از بین ببرد؛ هدف، تأمین مایعات و کاهش تحریک حلق است. سوپ رقیق، آب، نوشیدنی ولرم، ماست، پوره و غذاهای نرم معمولاً هنگام بلع راحتتر هستند.
غذاهای بسیار تند و نوشیدنیهای اسیدی ممکن است گلو را بیشتر تحریک کنند. عسل برای افراد بالای یک سال میتواند به آرام شدن گلو کمک کند، اما به کودک زیر ۱۲ ماه نباید عسل داده شود.
تفاوت بیماری گلودرد استرپتوکوکی در مردان و زنان
از نظر علائم اصلی، روش تشخیص و درمان استاندارد، تفاوت تعیینکنندهای میان زنان و مردان وجود ندارد. سن و میزان تماس با فرد آلوده بسیار مهمتر از جنسیت هستند.
تفاوت عملی زمانی مطرح میشود که فرد باردار باشد یا بیماری زمینهای و حساسیت دارویی داشته باشد. در چنین شرایطی انتخاب دارو باید با توجه به وضعیت فرد انجام شود.
گلودرد استرپتوکوکی در کودکان و در دوران بارداری
در کودکان مدرسهای، استرپتوکوک بسیار مهمتر از کودکان زیر سه سال است. در کودک بالای سه سال با علائم مناسب، تست سریع منفی ممکن است نیازمند تأیید با کشت گلو باشد.
در بارداری نیز گلودرد ناشی از استرپتوکوک گروه A با «استرپتوکوک گروه B» که در مراقبتهای بارداری بررسی میشود متفاوت است. آموکسیسیلین و پنیسیلینها در صورت تجویز پزشک معمولاً در بارداری قابل استفادهاند، اما درمان نباید خودسرانه شروع شود.
توصیههای ویژه برای کودکان، افراد پرخطر و بیماران دارای بیماری زمینهای
در کودک دچار کمآبی، فرد دارای نقص ایمنی یا بیماریهای مزمن مهم، آستانه مراجعه پزشکی باید پایینتر باشد. همین موضوع درباره افراد با سابقه تب روماتیسمی یا علائم عفونت پیچیده نیز صدق میکند.
طول درمان گلودرد استرپتوکوکی چقدر است؟
بسیاری از بیماران پس از شروع درمان مناسب طی یک تا دو روز احساس بهبود میکنند. اگر پس از ۴۸ ساعت مصرف آنتیبیوتیک علائم بهتر نشد یا بدتر شد، ارزیابی مجدد پزشکی لازم است.
چه مدت بعد از شروع درمان باید علائم بهتر شوند؟
کاهش تب و درد میتواند زودتر از پایان دوره آنتیبیوتیک اتفاق بیفتد. بهتر شدن علائم دلیل مناسبی برای قطع زودهنگام داروی تجویزشده نیست.
عوارض و خطرات گلودرد استرپتوکوکی
عوارض جدی شایع نیستند، اما اهمیت درمان صحیح دقیقاً از همینجا مشخص میشود. عوارض ممکن است چرکی و ناشی از گسترش مستقیم باکتری یا التهابی و ناشی از پاسخ ایمنی باشند.
تب روماتیسمی و ارتباط آن با عفونت استرپتوکوکی
تب روماتیسمی حاد میتواند حدود یک تا پنج هفته بعد از عفونت استرپتوکوکی ایجاد شود و قلب، مفاصل، پوست یا دستگاه عصبی را درگیر کند. آسیب دریچههای قلب از مهمترین پیامدهای طولانیمدت آن است.
گلومرولونفریت پس از استرپتوکوک و تب مخملک
گلومرولونفریت پس از استرپتوکوک یک عارضه ایمنی کلیه است و ممکن است پس از گلودرد یا مخملک رخ دهد. ادرار تیره، ورم صورت یا اندامها، کاهش ادرار و فشارخون بالا از علائم هشداردهنده هستند.
آبسه اطراف لوزه و سایر عوارض چرکی
آبسه اطراف لوزه، آبسه پشت حلق و التهاب غدد لنفاوی گردن از عوارض چرکی شناختهشدهاند. درد شدید یکطرفه گلو، دشواری باز کردن دهان یا تغییر غیرعادی صدا نیازمند بررسی سریع است.
کدام عوارض نیازمند ارزیابی فوری پزشک هستند؟
مشکل تنفس، ناتوانی در بلع مایعات، آبریزش غیرقابلکنترل دهان، کمآبی شدید، گیجی یا تورم قابلتوجه گردن را نباید صرفاً یک گلودرد ساده تلقی کرد. بروز این علائم نیازمند ارزیابی فوری پزشکی است.
گلودرد استرپتوکوکی مکرر و ناقل بودن استرپتوکوک به چه معناست؟
چرا بعضی افراد چند بار به استرپ گلو مبتلا میشوند؟
ابتلا به یک دوره گلودرد استرپتوکوکی ایمنی کامل و دائمی ایجاد نمیکند. بنابراین تماس مجدد با استرپتوکوک گروه A میتواند باعث بیماری تازه شود.
تفاوت عفونت فعال با ناقل استرپتوکوک گروه A
فرد ناقل ممکن است تست مثبت داشته باشد، اما هیچ علامتی نداشته باشد. ناقلان معمولاً احتمال انتقال و بروز عوارض بسیار کمتری دارند و در اغلب موارد به آنتیبیوتیک نیاز ندارند.
چه زمانی گلودردهای مکرر نیاز به بررسی تخصصی دارند؟
تکرار مداوم علائم، مثبت شدنهای متعدد تست یا برگشت سریع بیماری پس از درمان نیازمند بررسی پزشک است. در چنین شرایطی باید عفونت واقعی از ناقل بودن همراه با یک گلودرد ویروسی جدا شود.
پیشگیری از گلودرد استرپتوکوکی
شستن دستها، رعایت بهداشت تنفسی و پرهیز از وسایل مشترک
شستوشوی منظم دست، پوشاندن دهان هنگام سرفه و عطسه و استفاده نکردن از لیوان و قاشق مشترک از مؤثرترین اقدامات هستند. ظروف معمولی پس از شستوشوی مناسب دوباره قابل استفادهاند.
آیا باید مسواک بعد از گلودرد استرپتوکوکی تعویض شود؟
شواهد محکمی وجود ندارد که تعویض مسواک پس از هر دوره استرپ گلو از عود بیماری جلوگیری کند. یک مطالعه کنترلشده نیز کاهش مشخصی در عود با اقدامات بهداشتی مانند تعویض مسواک نشان نداد؛ بااینحال مسواک نباید با فرد دیگری مشترک باشد.
آیا پس از یک بار ابتلا در برابر استرپتوکوک ایمن میشویم؟
خیر. یک فرد میتواند بیش از یک بار به عفونت استرپتوکوک گروه A مبتلا شود و در حال حاضر واکسن عمومی برای پیشگیری از این عفونت وجود ندارد.
چه زمانی برای گلودرد مشکوک به استرپتوکوک باید به پزشک مراجعه کرد؟
مشکل تنفس یا بلع، کمآبی و سایر علائم اورژانسی
تنگی نفس، مشکل شدید در بلع، تورم گردن، خوابآلودگی غیرعادی یا ناتوانی در نوشیدن مایعات نیازمند ارزیابی سریع هستند. این نشانهها میتوانند فراتر از یک فارنژیت ساده باشند.
ادامه تب یا گلودرد و عدم بهبود پس از شروع درمان
اگر پس از حدود ۴۸ ساعت درمان آنتیبیوتیکی مناسب بهبودی دیده نشد، مراجعه مجدد منطقی است. برگشت تب یا شدیدتر شدن درد نیز باید بررسی شود.
نتیجهگیری
بیماری گلو درد ناشی از استرپتوکوک عفونتی قابلدرمان است، اما تشخیص درست آن اهمیت زیادی دارد؛ چون بیشتر گلودردها استرپتوکوکی نیستند. ترکیب شرح حال، معاینه و در موارد مناسب تست سریع استرپ یا کشت گلو کمک میکند درمان دقیقتری انتخاب شود.
درمان دارویی تأییدشده باید کامل مصرف شود و روشهای خانگی فقط برای کنترل علائم هستند. اگر مشکل تنفس یا بلع، کمآبی، تورم شدید گردن، عود مکرر بیماری یا عدم بهبود پس از ۴۸ ساعت درمان دیده شود، ارزیابی پزشکی نباید به تعویق بیفتد.
