بیماری سرطان سلول سنگفرشی (Squamous Cell Carcinoma – SCC)
بیماری سرطان سلول سنگفرشی یا Squamous Cell Carcinoma (SCC) یکی از سرطانهایی است که از سلولهای سنگفرشی آغاز میشود. این سلولها در پوست و پوشش برخی اندامهای بدن حضور دارند. وقتی صحبت از SCC پوست یا cSCC است، منظور سرطانی است که بیشتر در اپیدرم و اغلب در بخشهای در معرض نور خورشید ایجاد میشود. با وبلاگ سایت پزشکی روبرو برای خواندن توضیحات بیشتر درباره این موضوع همراه باشید. همچنین میتوانید با انواع بیماری ها، علائم و درمان هر کدام و همچنین با انواع سرطان در سایت رو به رو آشنا شوید.
بیشتر موارد سرطان سلول سنگفرشی پوست در مراحل اولیه قابل درمان هستند. بااینحال، بعضی تومورها رفتار تهاجمی دارند و میتوانند به بافتهای عمقی یا غدد لنفاوی گسترش پیدا کنند. شناخت زودهنگام یک زخم ماندگار، برجستگی جدید یا ناحیه پوستهدار میتواند روی نتیجه درمان اثر جدی داشته باشد. سرطان سلول سنگفرشی (SCC) چیست و از کجا شروع میشود؟
سلولهای سنگفرشی چه هستند و SCC چگونه شکل میگیرد؟
سلولهای سنگفرشی، سلولهایی تخت هستند که بخشهایی از پوست و پوشش بعضی اندامها را تشکیل میدهند. در cSCC، آسیب ژنتیکی سلولها باعث تکثیر کنترلنشده آنها میشود. اشعه فرابنفش یکی از مهمترین عوامل ایجاد این آسیب در SCC پوستی است.
تفاوت کارسینوم سلول سنگفرشی پوستی با SCC دهان، ریه و سایر اندامها
SCC فقط سرطان پوست نیست. این الگوی سرطانی ممکن است در دهان، گلو، مری، ریه، دهانه رحم و اندامهای دیگر نیز دیده شود.
محل ایجاد تومور روی علائم، مرحلهبندی و درمان اثر مستقیم دارد. بنابراین اطلاعات مربوط به جراحی موهس یا ضدآفتاب مشخصاً درباره کارسینوم سلول سنگفرشی پوستی است و نمیتوان آن را به SCC ریه یا دهان تعمیم داد.
تفاوت SCC با سرطان سلول بازال (BCC) و ملانوم
BCC از سلولهای بازال پوست ایجاد میشود و معمولاً نسبت به SCC احتمال گسترش کمتری دارد. ملانوم از ملانوسیتها منشأ میگیرد و از نظر زیستی بیماری متفاوتی است.
SCC نیز مانند هر دو مورد سرطان پوست محسوب میشود، اما منشأ سلولی، ظاهر ضایعه، میزان خطر و روش درمان آن متفاوت است.
- اسمهای دیگر بیماری سرطان سلول سنگفرشی
- انواع و مراحل کارسینوم سلول سنگفرشی کداماند؟
- نشانههای بیماری سرطان سلول سنگفرشی چیست؟
- علت ابتلا به سرطان سلول سنگفرشی
- تفاوت بیماری سرطان سلول سنگفرشی در مردان و زنان
- نحوه تشخیص سرطان سلول سنگفرشی
- روشهای درمان سرطان سلول سنگفرشی
- درمان دارویی سرطان سلول سنگفرشی
- درمان خانگی سرطان سلول سنگفرشی
- رژیم غذایی مناسب برای سرطان سلول سنگفرشی
- عوارض و خطرات سرطان سلول سنگفرشی
- سرطان سلول سنگفرشی چقدر خطرناک است و احتمال عود آن چقدر است؟
- سرطان سلول سنگفرشی در کودکان و در دوران بارداری
- طول درمان سرطان سلول سنگفرشی چقدر است؟
- پیشگیری از سرطان سلول سنگفرشی
- سوالات متداول درباره سرطان سلول سنگفرشی
اسمهای دیگر بیماری سرطان سلول سنگفرشی
نامهایی مانند کارسینوم سلول سنگفرشی، سرطان سلول سنگفرشی، Squamous Cell Carcinoma و SCC همگی برای این بیماری استفاده میشوند. اگر تومور از پوست شروع شده باشد، اصطلاحهای Cutaneous Squamous Cell Carcinoma، cSCC و سرطان سنگفرشی پوست دقیقتر هستند.
عبارت SCC in situ نیز به نوعی اشاره دارد که سلولهای سرطانی هنوز از محل اولیه خود به بافتهای عمقی نفوذ نکردهاند. بیماری بوون یکی از نامهای رایج SCC درجا در پوست است.
انواع و مراحل کارسینوم سلول سنگفرشی کداماند؟
SCC درجا (In Situ) یا بیماری بوون چیست؟
در SCC درجا، سلولهای غیرطبیعی در لایه سطحی پوست باقی ماندهاند. ضایعه ممکن است شبیه یک لکه قرمز، پوستهدار و ماندگار باشد. درمان در این مرحله معمولاً سادهتر از زمانی است که تومور به عمق پوست نفوذ کرده باشد.
سرطان سلول سنگفرشی تهاجمی چیست؟
وقتی سلولهای سرطانی از اپیدرم عبور کرده و وارد لایههای عمیقتر میشوند، با SCC تهاجمی روبهرو هستیم. میزان تهاجم در همه بیماران یکسان نیست و گزارش پاتولوژی برای تعیین خطر اهمیت زیادی دارد.
تومور کمخطر و پرخطر چه تفاوتی دارند؟
محل تومور، اندازه، عمق نفوذ، سرعت رشد، عود قبلی، ضعف سیستم ایمنی و درگیری اعصاب از عوامل مهم ارزیابی خطر هستند. گوش، لب، دست، پا و برخی نواحی صورت میتوانند از نظر بالینی حساستر باشند. (PubMed Central (PMC))
متاستاز SCC به غدد لنفاوی و سایر اندامها چگونه رخ میدهد؟
بیشتر cSCCها متاستاز نمیدهند، اما این احتمال صفر نیست. مطالعات، میزان متاستاز را در جمعیتهای انتخابنشده حدود چند درصد گزارش کردهاند و خطر در تومورهای پرخطر بیشتر میشود. غدد لنفاوی منطقهای معمولاً نخستین محل مهم برای بررسی گسترش بیماری هستند. (PubMed Central (PMC))
نشانههای بیماری سرطان سلول سنگفرشی چیست؟
شکل و ظاهر ضایعات SCC روی پوست
ضایعه ممکن است به شکل برجستگی سفت، لکه زبر و پوستهدار، زخم باز یا رشد شبیه زگیل دیده شود. بعضی ضایعات خونریزی میکنند یا پس از بهبود ظاهری دوباره باز میشوند.
زخم، برجستگی یا لکه پوستهدار؛ کدام تغییرات مشکوک هستند؟
زخمی که طی چند هفته خوب نمیشود، ضایعهای که مرتب خونریزی میکند یا برجستگیای که بهتدریج بزرگ میشود باید بررسی شود. درد، خارش یا حساسیت نیز ممکن است وجود داشته باشد، اما نبود این علائم سرطان را رد نمیکند. (American Cancer Society)
علائم SCC در پوستهای تیره چگونه ظاهر میشوند؟
در پوستهای تیره نیز SCC رخ میدهد و همیشه در مناطق آفتابخورده نیست. ضایعه میتواند تیره، زبر، زخمی یا مشابه یک تغییر پوستی معمولی به نظر برسد. همین تفاوت ظاهری گاهی تشخیص را دشوارتر میکند.
نظر کارشناس؛ چه تغییرات پوستی نیاز به بررسی سریع پزشک دارند؟
هر ضایعه جدید، در حال رشد یا زخمی که ترمیم نمیشود ارزش معاینه متخصص پوست را دارد. کندن پوسته یا استفاده خودسرانه از پماد برای چند ماه میتواند تشخیص را عقب بیندازد.
علت ابتلا به سرطان سلول سنگفرشی
نقش اشعه UV، نور خورشید و سولاریوم
قرارگیری تجمعی در معرض اشعه فرابنفش یکی از اصلیترین عوامل cSCC است. UV میتواند DNA سلولهای پوستی را آسیب بزند و زمینه جهشهای سرطانی را ایجاد کند. دستگاههای برنزهکننده نیز منبع UV هستند. (American Academy of Dermatology)
کراتوز اکتینیک، زخم مزمن و اسکارهای قدیمی
کراتوز اکتینیک یک ضایعه پیشسرطانی مرتبط با آسیب خورشیدی است و بعضی موارد آن به SCC تبدیل میشوند. SCC همچنین میتواند روی زخمهای مزمن یا اسکارهای قدیمی، بهخصوص اسکار سوختگی، ایجاد شود.
ضعف سیستم ایمنی و افزایش خطر SCC تهاجمی
افراد پیوند عضو یا کسانی که داروهای سرکوبکننده سیستم ایمنی مصرف میکنند، در معرض خطر بیشتری قرار دارند. در این گروه، پیگیری منظم پوست اهمیت ویژهای پیدا میکند.
سن، سابقه سرطان پوست و سایر عوامل افزایشدهنده خطر
خطر بیماری با افزایش سن و تجمع آسیب ناشی از آفتاب بیشتر میشود. سابقه قبلی سرطان پوست، پوست روشن و برخی بیماریهای ژنتیکی مانند Xeroderma Pigmentosum نیز خطر را افزایش میدهند.
تفاوت بیماری سرطان سلول سنگفرشی در مردان و زنان
SCC میتواند در هر دو جنس ایجاد شود، اما در بسیاری از مطالعات میزان cSCC در مردان بیشتر گزارش شده است. برای نمونه، یک مرور سیستماتیک درباره SCC پوستی سر و گردن حدود 71 درصد بیماران بررسیشده را مرد گزارش کرده است. (PubMed Central (PMC))
این تفاوت به معنی محافظت زنان در برابر بیماری نیست. الگوی مواجهه شغلی با آفتاب، محل تومور، سن و رفتارهای محافظتی نیز در آمارها نقش دارند؛ بنابراین جنسیت بهتنهایی معیار تشخیص یا تصمیم درمانی نیست.
نحوه تشخیص سرطان سلول سنگفرشی
معاینه پوست، درموسکوپی و بیوپسی
پزشک ابتدا ضایعه و پوست اطراف را بررسی میکند. اگر احتمال بدخیمی مطرح باشد، نمونهبرداری یا بیوپسی پوست انجام میشود. تشخیص قطعی cSCC بر پایه بررسی بافت توسط پاتولوژیست است.
گزارش پاتولوژی SCC چه اطلاعاتی میدهد؟
گزارش پاتولوژی میتواند نوع سرطان، درجه تمایز، عمق نفوذ، وضعیت حاشیههای نمونه و بعضی ویژگیهای پرخطر را مشخص کند. همین اطلاعات روی انتخاب جراحی یا بررسیهای تکمیلی اثر میگذارد.
تفاوت Well-differentiated و Poorly differentiated SCC
در نوع Well-differentiated سلولها هنوز شباهت بیشتری به سلولهای سنگفرشی طبیعی دارند. در نوع Poorly differentiated این شباهت کمتر است و چنین الگویی میتواند یکی از نشانههای رفتار پرخطرتر تومور باشد.
چه زمانی بررسی غدد لنفاوی یا تصویربرداری لازم میشود؟
تصویربرداری برای همه بیماران ضروری نیست. در SCCهای پرخطر، تومورهای عمیق یا زمانی که غدد لنفاوی مشکوک باشند، پزشک ممکن است سونوگرافی، CT، MRI یا بررسیهای دیگر را درخواست کند.
روشهای درمان سرطان سلول سنگفرشی
جراحی اکسیزیون و برداشتن تومور
جراحی اصلیترین درمان بسیاری از SCCهای پوستی موضعی است. تومور همراه با حاشیهای از بافت سالم برداشته و برای بررسی پاتولوژی ارسال میشود. درمان جراحی در مراحل زودرس نرخ موفقیت بالایی دارد. (American Cancer Society)
جراحی موهس (Mohs) برای SCC چه زمانی استفاده میشود؟
در جراحی موهس، لایههای بافت بهصورت مرحلهای برداشته و همان زمان زیر میکروسکوپ بررسی میشوند. این روش بهخصوص برای برخی تومورهای پرخطر، عودکرده یا واقع در مناطق حساس کاربرد دارد و کمک میکند بافت سالم بیشتری حفظ شود.
رادیوتراپی و درمانهای موضعی در چه مواردی کاربرد دارند؟
رادیوتراپی ممکن است زمانی مطرح شود که جراحی مناسب نباشد یا خطر عود بالا باشد. درمانهای موضعی مانند ایمیکویمود یا 5-فلورواوراسیل فقط در شرایط انتخابشده، بیشتر برای ضایعات سطحی یا SCC درجا، کاربرد دارند و جایگزین خودسرانه جراحی SCC تهاجمی نیستند.
درمان SCC پیشرفته با ایمونوتراپی و درمانهای سیستمیک
در SCC موضعی پیشرفته یا متاستاتیک که با جراحی یا رادیوتراپی قابل درمان نیست، داروهای مهارکننده PD-1 مانند cemiplimab یا pembrolizumab میتوانند مطرح شوند. انتخاب دارو به مرحله بیماری، وضعیت ایمنی و نظر انکولوژیست بستگی دارد. (American Cancer Society)
نظر متخصص؛ انتخاب درمان بر اساس محل، اندازه و ریسک تومور
دو ضایعه SCC با قطر مشابه الزاماً درمان یکسان ندارند. SCC روی گوش فرد پیوندی با تومور کوچک و سطحی روی تنه یک فرد سالم، از نظر ریسک یکسان نیست. تصمیم درمانی باید با گزارش پاتولوژی و عوامل فردی هماهنگ شود.
درمان دارویی سرطان سلول سنگفرشی
درمان دارویی بسته به مرحله بیماری متفاوت است. داروهای موضعی در بعضی موارد SCC درجا استفاده میشوند، درحالیکه SCC پیشرفته ممکن است به ایمونوتراپی سیستمیک نیاز داشته باشد.
سازمان FDA در سال 2025 استفاده کمکی از cemiplimab را برای برخی بزرگسالان مبتلا به cSCC با خطر بالای عود پس از جراحی و رادیوتراپی تأیید کرد. این موضوع به معنی مناسب بودن دارو برای همه بیماران نیست و درمان باید زیر نظر انکولوژیست انجام شود. (U.S. Food and Drug Administration)
درمان خانگی سرطان سلول سنگفرشی
هیچ درمان خانگی اثباتشدهای برای از بین بردن SCC وجود ندارد. استفاده از اسیدها، مواد گیاهی خورنده، سوزاندن ضایعه یا داروهای بدون نسخه ممکن است ظاهر تومور را تغییر دهد و تشخیص را به تأخیر بیندازد.
مراقبت خانگی فقط نقش حمایتی دارد؛ برای مثال مراقبت از زخم جراحی دقیقاً طبق دستور پزشک و محافظت از پوست در برابر آفتاب.
رژیم غذایی مناسب برای سرطان سلول سنگفرشی
هیچ ماده غذایی، دمنوش، ویتامین یا مکملی ثابت نشده که SCC را درمان کند یا جای جراحی و درمان استاندارد را بگیرد. مؤسسه ملی سرطان آمریکا نیز برای رژیمها و مکملهای موسوم به ضدسرطان چنین اثر درمانی قطعیای تأیید نمیکند. (Cancer.gov)
برای فردی که جراحی یا درمان سرطان دارد، دریافت پروتئین کافی، سبزیجات، میوه، غلات کامل و مایعات مناسب میتواند به حفظ وضعیت تغذیهای کمک کند. مصرف مکملهای دوز بالا بهتر است با پزشک بررسی شود.
عوارض و خطرات سرطان سلول سنگفرشی
مهمترین خطر، رشد موضعی و آسیب به بافت اطراف است. تومور پیشرفته روی بینی، گوش، لب یا سایر مناطق حساس میتواند درمان وسیعتری لازم داشته باشد.
عود موضعی، درگیری اعصاب، انتشار به غدد لنفاوی و بهندرت متاستاز دوردست از عوارض جدیتر هستند. ضعف سیستم ایمنی و برخی ویژگیهای پاتولوژیک احتمال این مشکلات را بیشتر میکنند.
سرطان سلول سنگفرشی چقدر خطرناک است و احتمال عود آن چقدر است؟
عوامل مؤثر بر پیشآگهی و احتمال درمان موفق
بیشتر SCCهای پوستی که زود تشخیص داده میشوند، قابل درمان هستند. مرحله بیماری، محل، عمق، اندازه، وضعیت سیستم ایمنی و کامل بودن برداشتن تومور روی پیشآگهی اثر دارند.
چه ویژگیهایی خطر عود یا متاستاز SCC را افزایش میدهند؟
رشد سریع، عود قبلی، تمایز پاتولوژیک ضعیف، نفوذ اطراف عصب و درگیری بافتهای عمقی از نشانههای مهم خطر هستند. محل تومور نیز در ارزیابی بالینی اهمیت دارد.
پیگیری پزشکی بعد از درمان چگونه انجام میشود؟
پس از درمان، پوست باید بهصورت دورهای معاینه شود؛ چون داشتن یک cSCC خطر ایجاد سرطان پوستی دیگری را افزایش میدهد. فاصله ویزیتها بر اساس ریسک بیمار تعیین میشود و آکادمی پوست آمریکا حداقل بررسی منظم سالانه را مورد توجه قرار میدهد. (American Academy of Dermatology)
تجربه بیمار؛ مسیر واقعی از مشاهده ضایعه تا بیوپسی و درمان
مسیر رایج بیمار از مشاهده زخمی که هفتهها باقی مانده شروع میشود، سپس معاینه متخصص و بیوپسی انجام میگیرد. پس از جواب پاتولوژی، درمان بر اساس ریسک انتخاب میشود و بیمار وارد برنامه پیگیری میشود.
این مسیر یک پرونده ساختگی نیست؛ بلکه توالی معمول مراحل تشخیصی است. حذف مرحله بیوپسی و درمان خودسرانه میتواند مسیر استاندارد تشخیص را مختل کند.
سرطان سلول سنگفرشی در کودکان و در دوران بارداری
cSCC در کودکان بسیار نادر است. وقتی این بیماری در سن پایین رخ میدهد، پزشکان به عواملی مانند اختلالات ژنتیکی حساسکننده به UV، نقص ایمنی یا بیماریهای زمینهای توجه بیشتری میکنند. (PubMed)
بارداری دلیل مناسبی برای نادیده گرفتن ضایعه مشکوک نیست. بیوپسی ضایعات مشکوک و در صورت نیاز جراحی تحت بیحسی موضعی میتواند با ارزیابی پزشکی انجام شود؛ اما رادیوتراپی و درمانهای سیستمیک به تصمیم مشترک متخصص پوست، انکولوژیست و متخصص زنان نیاز دارند. (PubMed Central (PMC))
طول درمان سرطان سلول سنگفرشی چقدر است؟
مدت درمان یک عدد ثابت ندارد. یک SCC کوچک ممکن است طی یک عمل سرپایی برداشته شود و دوره ترمیم پوست چند هفته طول بکشد.
در بیماری پرخطر یا پیشرفته، درمان میتواند شامل چند مرحله جراحی، رادیوتراپی یا ماهها درمان سیستمیک باشد. برای نمونه، بعضی پروتکلهای ایمونوتراپی تا زمان پاسخ مناسب، بروز عارضه محدودکننده یا رسیدن به مدت تعیینشده ادامه پیدا میکنند.
پیشگیری از سرطان سلول سنگفرشی
محافظت از پوست در برابر اشعه فرابنفش
کاهش مواجهه غیرضروری با UV مهمترین اقدام قابل کنترل است. استفاده از سایه، لباس پوشیده، کلاه، عینک و ضدآفتاب وسیعالطیف با SPF مناسب به کاهش آسیب خورشیدی کمک میکند. سولاریوم نیز انتخاب بیخطری برای برنزه شدن نیست.
خودآزمایی پوست و توجه به ضایعات جدید یا در حال تغییر
شناخت ظاهر طبیعی پوست کمک میکند تغییرات زودتر دیده شوند. پشت گوش، پوست سر، پشت دستها، کف پا و نقاطی که دیدنشان سخت است نیز باید فراموش نشوند.
مراقبت ویژه بعد از ابتلا به SCC
سابقه SCC به معنی پایان مراقبت پس از برداشتن ضایعه نیست. مراجعههای پیگیری، محافظت جدیتر در برابر UV و گزارش سریع هر ضایعه جدید، بخش مهم برنامه مراقبتی هستند.
هشدارهای مهم و توصیههای حرفهای برای افراد پرخطر
افراد پیوند عضو، مبتلایان به نقص ایمنی یا کسانی که چند سرطان پوستی داشتهاند بهتر است برنامه پیگیری اختصاصی داشته باشند. تغییر یا قطع داروهای سرکوبکننده ایمنی نیز هرگز نباید خودسرانه انجام شود.
سوالات متداول درباره سرطان سلول سنگفرشی
آیا سرطان سلول سنگفرشی کشنده است؟
بیشتر SCCهای پوستی موضعی قابل درمان هستند و مرگ ناشی از آنها شایع نیست. خطر در بیماری متاستاتیک یا تومورهای بسیار پرخطر افزایش پیدا میکند.
آیا SCC میتواند به سایر نقاط بدن پخش شود؟
بله، اما این اتفاق در درصد کمی از cSCCها رخ میدهد. غدد لنفاوی منطقهای یکی از مهمترین محلهای انتشار هستند.
آیا SCC بعد از درمان دوباره برمیگردد؟
عود امکانپذیر است، بهخصوص در تومورهای پرخطر یا زمانی که برداشت کامل انجام نشده باشد. به همین دلیل پیگیری بعد از درمان اهمیت دارد.
تفاوت بیماری بوون با سرطان سلول سنگفرشی تهاجمی چیست؟
بیماری بوون نوعی SCC درجا است و سلولهای غیرطبیعی هنوز در لایه سطحی پوست محدود ماندهاند. در SCC تهاجمی، سلولهای سرطان به بافتهای عمیقتر نفوذ کردهاند.
چه زمانی برای یک زخم یا ضایعه پوستی باید به پزشک مراجعه کرد؟
زخمی که طی چند هفته خوب نمیشود، مرتب خونریزی میکند، دوباره باز میشود یا بهتدریج رشد میکند نیاز به بررسی دارد. منتظر دردناک شدن ضایعه نمانید؛ SCC میتواند در مراحل اولیه بدون درد باشد.
نتیجهگیری
بیماری سرطان سلول سنگفرشی (SCC) در صورت درگیری پوست، اغلب با تشخیص زودهنگام و درمان صحیح کنترل میشود. مسئله اصلی این است که یک زخم ماندگار، لکه پوستهدار یا برجستگی در حال رشد با یک ضایعه ساده اشتباه گرفته نشود.
بیوپسی مسیر تشخیص قطعی را مشخص میکند و درمان میتواند از جراحی ساده تا جراحی موهس، رادیوتراپی یا ایمونوتراپی متغیر باشد. درمان خانگی جایگاهی برای از بین بردن SCC ندارد؛ مشاهده یک ضایعه مشکوک، بهخصوص در افراد پرخطر، دلیل کافی برای مراجعه به متخصص پوست است.
