بیماری تنگی سابگلوتیک (Subglottic Stenosis)
بیماری تنگی سابگلوتیک (Subglottic Stenosis) به باریک شدن مسیر هوایی درست زیر تارهای صوتی گفته میشود. این تنگی میتواند از بدو تولد وجود داشته باشد یا بر اثر لولهگذاری تنفسی، التهاب، بیماریهای خودایمنی و گاهی بدون علت مشخص ایجاد شود. شدت بیماری از یک تنگی خفیف تا انسداد جدی راه هوایی متغیر است. همچنین میتوانید با انواع بیماری ها، علائم و درمان هر کدام و همچنین با بیماری های سینوزیت در سایت رو به رو آشنا شوید.
چالش اصلی اینجاست که علائم اولیه، بهخصوص تنگی نفس و صدای غیرعادی تنفس، گاهی با آسم اشتباه گرفته میشوند. در یک مطالعه روی 124 بیمار مبتلا به نوع ایدیوپاتیک، بیش از نیمی از بیماران پیش از تشخیص صحیح، تشخیص آسم دریافت کرده بودند. بنابراین تنگی نفس مقاوم به درمان معمول آسم ارزش بررسی دقیقتر راه هوایی را دارد.
- بیماری تنگی سابگلوتیک چیست و کدام بخش راه هوایی را درگیر میکند؟
- اسمهای دیگر بیماری تنگی سابگلوتیک
- نشانههای بیماری تنگی سابگلوتیک
- علت ابتلا به بیماری تنگی سابگلوتیک
- چرا تنگی سابگلوتیک گاهی با آسم اشتباه میشود؟
- نحوه تشخیص بیماری تنگی سابگلوتیک
- تفاوت بیماری تنگی سابگلوتیک در مردان و زنان
- بیماری تنگی سابگلوتیک در کودکان و در دوران بارداری
- روشهای درمان بیماری تنگی سابگلوتیک
- درمان دارویی بیماری تنگی سابگلوتیک
- درمان خانگی بیماری تنگی سابگلوتیک
- رژیم غذایی مناسب برای بیماری تنگی سابگلوتیک
- آیا تنگی سابگلوتیک بعد از درمان عود میکند؟
- طول درمان بیماری تنگی سابگلوتیک چقدر است؟
- عوارض و خطرات بیماری تنگی سابگلوتیک
- پیشگیری از بیماری تنگی سابگلوتیک
- سوالات متداول درباره بیماری تنگی سابگلوتیک
بیماری تنگی سابگلوتیک چیست و کدام بخش راه هوایی را درگیر میکند؟
سابگلوت بخشی از راه هوایی میان گلوت و قسمت بالایی نای است و حلقه غضروفی کریکوئید آن را احاطه میکند. ایجاد التهاب و بافت اسکار در این ناحیه قطر مجرای تنفسی را کم میکند و عبور هوا دشوارتر میشود.
سابگلوت کجاست و تنگ شدن آن چگونه تنفس را مختل میکند؟
هرچه قطر راه هوایی کمتر شود، مقاومت در برابر جریان هوا افزایش پیدا میکند. به همین دلیل بیمار ممکن است هنگام ورزش ابتدا فقط نفستنگی داشته باشد، اما با پیشرفت بیماری در استراحت نیز دچار صدای تنفسی یا استریدور شود.
تفاوت تنگی سابگلوتیک با تنگی حنجره و تنگی نای
تنگی حنجره اصطلاح گستردهتری است و میتواند قسمتهای مختلف حنجره را درگیر کند. تنگی نای نیز پایینتر از حنجره رخ میدهد. تنگی سابگلوتیک از نظر محل، درست زیر تارهای صوتی قرار دارد و یکی از انواع تنگی لارنگوتراکئال محسوب میشود.
انواع تنگی سابگلوتیک؛ مادرزادی، اکتسابی و ایدیوپاتیک
نوع مادرزادی از هنگام تولد وجود دارد. نوع اکتسابی بیشتر پس از آسیب راه هوایی یا انتوباسیون ایجاد میشود و در نوع ایدیوپاتیک، حتی پس از ارزیابی پزشکی علت مشخصی پیدا نمیشود. (Cleveland Clinic)
اسمهای دیگر بیماری تنگی سابگلوتیک
این بیماری در منابع انگلیسی با نام Subglottic Stenosis یا SGS شناخته میشود. اصطلاح «تنگی زیرگلوت» یا «تنگی زیر تارهای صوتی» نیز برای توضیح آن به کار میرود.
عبارت Laryngotracheal Stenosis معنای گستردهتری دارد و هر تنگی در محدوده حنجره و قسمت ابتدایی نای را شامل میشود؛ بنابراین دقیقاً مترادف SGS نیست.
نشانههای بیماری تنگی سابگلوتیک
شدت علائم الزاماً در همه بیماران یکسان نیست. مقدار تنگی، طول قسمت درگیر و سرعت تشکیل اسکار همگی روی علائم اثر دارند.
استریدور، تنگی نفس و کاهش تحمل فعالیت
تنگی نفس هنگام پیادهروی، بالا رفتن از پله یا ورزش از شکایتهای شایع است. استریدور نیز صدای زیر و نسبتاً خشن هنگام عبور هوا از مسیر تنگشده است و با خسخس سینه ناشی از آسم تفاوت دارد. (Cleveland Clinic)
سرفه، تغییر صدا و علائمی که ممکن است با آسم اشتباه شوند
سرفه مزمن، تنفس صدادار و پاسخ ناکافی به اسپریهای آسم میتوانند سرنخ باشند. در مطالعهای روی بیماران ایدیوپاتیک، زمان میانه از آغاز علائم تا تشخیص حدود 24.5 ماه بود و 54.8 درصد بیماران پیشتر تشخیص آسم گرفته بودند. (PubMed)
چه علائمی نشانه انسداد شدید راه هوایی و نیازمند اقدام فوری هستند؟
تنگی نفس شدید در استراحت، استریدور شدید، دشواری واضح در صحبت کردن یا احساس بستهشدن راه تنفسی نیازمند ارزیابی اورژانسی است. تنگی شدید سابگلوتیک میتواند راه هوایی را بهصورت خطرناک محدود کند. (Cleveland Clinic)
علت ابتلا به بیماری تنگی سابگلوتیک
علت تنگی سابگلوتیک در همه بیماران یکسان نیست. سابقه بستری در ICU، لولهگذاری تنفسی و بیماریهای التهابی در شرح حال اهمیت زیادی دارند.
تنگی راه هوایی بعد از انتوباسیون یا تراکئوستومی
یکی از مهمترین علل نوع اکتسابی، آسیب ناشی از لوله تراشه است. فشار و اصطکاک طولانیمدت میتواند به مخاط آسیب بزند و هنگام ترمیم، بافت فیبروتیک ایجاد کند. (NCBI)
تنگی سابگلوتیک ایدیوپاتیک و علتهای ناشناخته
در Idiopathic Subglottic Stenosis یا iSGS سابقه واضح آسیب یا علت سیستمیک پیدا نمیشود. علت دقیق این شکل بیماری هنوز روشن نشده است و نباید صرفاً بر اساس جنسیت یا وجود رفلاکس، علت قطعی برای آن تعیین کرد.
بیماریهای التهابی و خودایمنی مرتبط با تنگی راه هوایی
گرانولوماتوز همراه پلیآنژیت (GPA)، سارکوئیدوز، پلیکندریت عودکننده و برخی اختلالات مرتبط با IgG4 از بیماریهایی هستند که ممکن است راه هوایی را درگیر کنند. در چنین شرایطی درمان تنها باز کردن راه هوایی نیست و کنترل بیماری زمینهای نیز اهمیت دارد. (NCBI)
چرا تنگی سابگلوتیک گاهی با آسم اشتباه میشود؟
تفاوت علائم تنگی سابگلوتیک و آسم
هر دو بیماری میتوانند با تنگی نفس و تنفس صدادار ظاهر شوند. در SGS انسداد در راه هوایی فوقانی قرار دارد، درحالیکه آسم عمدتاً راههای هوایی داخل ریه را درگیر میکند.
چه زمانی تنگی نفس مقاوم به اسپریهای آسم نیاز به بررسی راه هوایی دارد؟
اگر درمان استاندارد آسم نتیجه مورد انتظار را ایجاد نکند، بهخصوص در فردی با سابقه انتوباسیون یا استریدور، بررسی حنجره ارزش بیشتری پیدا میکند. دادههای واقعی بیماران نشان دادهاند تأخیر تشخیصی در iSGS مسئلهای شناختهشده است. (PubMed)
نحوه تشخیص بیماری تنگی سابگلوتیک
تشخیص تنها با شنیدن علائم انجام نمیشود. متخصص گوش، حلق و بینی معمولاً محل تنگی، طول ضایعه، درصد انسداد و وضعیت تارهای صوتی را ارزیابی میکند.
لارنگوسکوپی و برونکوسکوپی برای مشاهده محل و شدت تنگی
لارنگوسکوپی انعطافپذیر امکان مشاهده حنجره و بخش بالایی راه هوایی را فراهم میکند. در مواردی نیز برونکوسکوپی یا بررسی راه هوایی تحت بیهوشی برای ارزیابی دقیقتر لازم است. (Cleveland Clinic)
سیتیاسکن و تست عملکرد ریه در ارزیابی راه هوایی
سیتیاسکن میتواند طول و آناتومی قسمت تنگشده را نشان دهد. اسپیرومتری و شاخصهایی مانند جریان دمی و بازدمی نیز برای ارزیابی و پیگیری بعضی بیماران مفید هستند. (NCBI)
بررسی بیماریهای خودایمنی و علت زمینهای در موارد منتخب
اگر شرح حال یا معاینه به بیماری سیستمیک مشکوک باشد، پزشک ممکن است بررسیهای آزمایشگاهی و ارزیابی روماتولوژیک درخواست کند. نوع آزمایش باید بر اساس شرایط هر بیمار انتخاب شود.
درجهبندی Cotton-Myer و تأثیر شدت تنگی بر انتخاب درمان
سیستم Cotton-Myer شدت انسداد را به چهار درجه تقسیم میکند. این عدد در کنار علائم، طول ضایعه و وضعیت بیمار برای برنامهریزی درمان به کار میرود. (NCBI)
| درجه | میزان انسداد تقریبی |
|---|---|
| درجه 1 | صفر تا 50 درصد |
| درجه 2 | 51 تا 70 درصد |
| درجه 3 | 71 تا 99 درصد |
| درجه 4 | انسداد کامل |
تفاوت بیماری تنگی سابگلوتیک در مردان و زنان
تنگی اکتسابی ناشی از انتوباسیون یا آسیب میتواند زنان و مردان را درگیر کند. تفاوت برجسته مربوط به نوع ایدیوپاتیک است که در مطالعات، عمدتاً در زنان میانسال گزارش شده است.
در یک مطالعه بزرگ چندمرکزی روی 810 بیمار مبتلا به iSGS، حدود 98.5 درصد بیماران زن بودند. بااینحال، این آمار به معنی اثبات یک علت هورمونی نیست و سازوکار این تفاوت هنوز کاملاً مشخص نشده است. (PubMed)
بیماری تنگی سابگلوتیک در کودکان و در دوران بارداری
تنگی مادرزادی و کروپ مکرر در کودکان
سابگلوت در کودکان کوچکترین بخش راه هوایی محسوب میشود. تنگی مادرزادی ممکن است با استریدور، مشکل تنفس یا حملات مکرر شبیه کروپ خودش را نشان دهد. (NCBI)
تنگی ناشی از انتوباسیون در کودکان و بزرگسالان
انتوباسیون طولانی یا آسیبزا از علل مهم تنگی اکتسابی در هر دو گروه است. انتخاب اندازه مناسب لوله و مراقبت صحیح از راه هوایی در کاهش این خطر نقش دارد.
ویژگیهای تنگی سابگلوتیک ایدیوپاتیک در بزرگسالان
نوع ایدیوپاتیک بیشتر در زنان بزرگسال دیده میشود و میتواند دورهای عودکننده داشته باشد. علائم معمولاً تدریجی هستند و همین مسئله احتمال تأخیر تشخیص را افزایش میدهد.
تنگی سابگلوتیک در بارداری
بارداری با افزایش نیاز بدن به اکسیژن همراه است و یک تنگی قبلی ممکن است در این دوره علامتدارتر شود. شواهد درمان SGS در بارداری محدود و عمدتاً متکی به گزارش موارد و سریهای کوچک است.
یک مرور منتشرشده درباره مداخلات راه هوایی در بارداری، اتساع بالونی آندوسکوپیک را رایجترین مداخله گزارش کرد. تصمیم درمانی باید مشترکاً توسط متخصص راه هوایی، بیهوشی و تیم زنان انجام شود. (PubMed)
روشهای درمان بیماری تنگی سابگلوتیک
درمان بر اساس علت، شدت تنگی، طول ضایعه، دفعات عود و تأثیر بیماری بر زندگی روزانه انتخاب میشود. یک روش برای همه بیماران بهترین گزینه نیست.
چه زمانی فقط پایش و پیگیری کافی است؟
در تنگی خفیف با علائم محدود ممکن است پزشک پایش بالینی و اسپیرومتری دورهای را انتخاب کند. کاهش جریان هوا یا افزایش علائم میتواند نیاز به درمان فعالتر را مطرح کند. (NCBI)
اتساع بالونی و درمانهای اندوسکوپیک
در روش آندوسکوپیک، ناحیه اسکار میتواند برش داده یا با بالون باز شود. مزیت آن تهاجم کمتر است، اما احتمال نیاز به درمان مجدد وجود دارد.
یک مرور سیستماتیک جدید روی بیش از 3000 بیمار بزرگسال، میزان عود کلی پس از درمانهای آندوسکوپیک را بالا گزارش کرده است؛ البته نتایج میان تکنیکها و بیماران بسیار متفاوت بود. (PubMed)
Cricotracheal Resection یا برداشتن بخش تنگشده راه هوایی
در CTR قسمت آسیبدیده برداشته و بخشهای سالم راه هوایی دوباره به هم متصل میشوند. این جراحی تهاجمیتر است، اما در بیماران منتخب کنترل طولانیتری ایجاد میکند.
Laryngotracheal Reconstruction و بازسازی راه هوایی
در بازسازی لارنگوتراکئال یا LTR از تکنیکهای جراحی برای افزایش قطر راه هوایی استفاده میشود. انتخاب آن به محل و شکل تنگی وابسته است و بیشتر در مراکز دارای تیم تخصصی راه هوایی انجام میشود.
نظر کارشناس؛ کدام روش بهتر است؟
صرفاً درصد تنگی نباید مبنای انتخاب درمان باشد. برای نمونه، داده پنجساله بیماران iSGS نشان داد نیاز به عمل مجدد پس از CTR کمتر از روشهای آندوسکوپیک بود، اما CTR با خطر جراحی بیشتر و پیامدهای نامطلوبتر برای صدا همراه بود. همین تفاوت نشان میدهد تصمیم درمانی باید شخصیسازی شود. (PubMed)
درمان دارویی بیماری تنگی سابگلوتیک
هیچ قرصی وجود ندارد که بافت اسکار بالغ را بهطور قابل اعتماد حذف کند. درمان دارویی بیشتر برای کاهش التهاب یا کنترل علت زمینهای به کار میرود.
تزریق استروئید داخل ضایعه
تزریق کورتیکواستروئید داخل قسمت تنگشده در برخی بیماران بهتنهایی یا همراه روشهای آندوسکوپیک انجام میشود. برنامه و تعداد تزریقها ثابت نیست و بر اساس پاسخ بیمار تعیین میشود. (PubMed)
دارو در تنگی ناشی از بیماریهای خودایمنی
اگر SGS بخشی از بیماریهایی مانند GPA باشد، کنترل بیماری زمینهای ممکن است به داروهای تخصصی نیاز داشته باشد. این درمان باید توسط پزشک مربوطه و بر اساس تشخیص قطعی تنظیم شود؛ مصرف خودسرانه کورتون میتواند خطرناک باشد.
درمان خانگی بیماری تنگی سابگلوتیک
درمان خانگی نمیتواند بافت فیبروتیک را باز کند یا قطر راه هوایی را به حالت طبیعی برگرداند. بخور، دمنوش، تمرین تنفسی یا مکمل غذایی جایگزین ارزیابی متخصص نیست.
یک نکته مهم اینجاست: بیمار نباید کاهش موقت فعالیت و کمتر شدن تنگی نفس را با بهبود خود بیماری اشتباه بگیرد. اگر تنفس صدادار یا تنگی نفس رو به افزایش است، تأخیر در مراجعه میتواند خطر انسداد شدیدتر راه هوایی را بالا ببرد.
رژیم غذایی مناسب برای بیماری تنگی سابگلوتیک
رژیم غذایی خاصی که بتواند تنگی سابگلوتیک را درمان کند، در شواهد پزشکی تثبیت نشده است. حذف خودسرانه لبنیات، گلوتن یا مصرف رژیمهای موسوم به «ضدالتهاب» نیز جای درمان استاندارد را نمیگیرد.
در افرادی که رفلاکس معده به مری بهطور جداگانه تشخیص داده شده، اصلاح سبک غذا خوردن و درمان رفلاکس ممکن است طبق نظر پزشک توصیه شود. وجود ارتباط احتمالی میان GERD و برخی موارد تنگی گزارش شده، اما نباید رفلاکس را علت قطعی همه موارد SGS دانست. (NCBI)
آیا تنگی سابگلوتیک بعد از درمان عود میکند؟
بله، عود یکی از مسائل مهم این بیماری، بهویژه در نوع ایدیوپاتیک است. نیاز به تکرار درمان لزوماً به معنی ناموفق بودن درمان اولیه نیست؛ ماهیت خود بیماری میتواند عودکننده باشد.
عوامل مؤثر بر احتمال بازگشت تنگی راه هوایی
علت بیماری، طول و شدت تنگی، نوع مداخله و سابقه درمان قبلی اهمیت دارند. در یک مطالعه 10 ساله، 55 درصد بیمارانی که تحت اتساع آندوسکوپیک قرار گرفته بودند به بیش از یک جراحی نیاز داشتند. (PubMed)
علائم هشداردهنده عود که نباید نادیده گرفته شوند
برگشت تنگی نفس هنگام فعالیت، استریدور یا افت تدریجی تحمل ورزش میتواند نشانه عود باشد. تغییرات تدریجی گاهی برای خود بیمار عادی میشوند؛ ثبت علائم و مقایسه آنها در طول زمان کمککننده است.
پیگیری با آندوسکوپی و تست عملکرد تنفسی
متخصص ممکن است از اسپیرومتری، معاینه آندوسکوپیک یا هر دو برای پیگیری استفاده کند. دادههای کیفیت زندگی نیز نشان دادهاند شدت تنگی نفس گزارششده توسط بیمار میتواند با شاخصهای جریان هوا ارتباط داشته باشد. (PubMed)
طول درمان بیماری تنگی سابگلوتیک چقدر است؟
برای SGS نمیتوان یک عدد ثابت مانند دو هفته یا سه ماه تعیین کرد. یک بیمار ممکن است پس از یک مداخله مدت طولانی بدون علامت بماند و بیمار دیگری به درمانهای دورهای نیاز پیدا کند.
داده پنجساله iSGS نشان داد عمل مجدد در حدود 50 درصد بیماران تحت اتساع آندوسکوپیک، 30 درصد بیماران تحت برداشت آندوسکوپیک همراه درمان کمکی و 5 درصد بیماران CTR رخ داد. این ارقام مختص همان جمعیت و روشهای مطالعه هستند و نباید برای پیشبینی نتیجه یک بیمار خاص استفاده شوند. (PubMed)
بررسیهای طولانیتر نیز نشان میدهند حتی پس از جراحی باز امکان عود در سالهای بعد وجود دارد. به همین دلیل «پایان درمان» در بعضی بیماران بیشتر به معنای ورود به مرحله پیگیری طولانیمدت است تا حذف همیشگی نیاز به مراقبت. (PubMed)
عوارض و خطرات بیماری تنگی سابگلوتیک
مهمترین خطر، پیشرفت انسداد راه هوایی است. عفونت تنفسی یا التهاب حاد میتواند در فردی که از قبل راه هوایی باریکی دارد، علائم را شدیدتر کند. (NCBI)
خود درمان نیز بدون ریسک نیست. خونریزی، تورم، عود تنگی، تغییر کیفیت صدا و نیاز به تراکئوستومی از مسائلی هستند که بسته به نوع مداخله مطرح میشوند.
در مطالعات مقایسهای، CTR دوام درمانی بیشتری نشان داده، اما تأثیر بیشتری بر کیفیت صدا و ریسک پیرامون جراحی داشته است. بنابراین روش تهاجمیتر همیشه به معنای انتخاب بهتر برای همه نیست. (PubMed)
پیشگیری از بیماری تنگی سابگلوتیک
همه انواع SGS قابل پیشگیری نیستند. برای نوع مادرزادی و ایدیوپاتیک روش اثباتشدهای برای پیشگیری اولیه وجود ندارد.
بخشی از موارد اکتسابی با مراقبت صحیح از راه هوایی قابل کاهش است. استفاده از اندازه مناسب لوله تراشه، پرهیز از فشار بیشازحد کاف، کاهش آسیب هنگام انتوباسیون و کوتاه کردن مدت لولهگذاری در صورت امکان از اصول مهم مراقبت پزشکی هستند. (NCBI)
برای فردی که سابقه تنگی سابگلوتیک دارد، اطلاع دادن این سابقه به متخصص بیهوشی قبل از جراحی اهمیت زیادی دارد. انتوباسیون در چنین بیماری ممکن است نیازمند برنامهریزی متفاوت برای مدیریت ایمن راه هوایی باشد.
سوالات متداول درباره بیماری تنگی سابگلوتیک
آیا تنگی سابگلوتیک خطرناک یا تهدیدکننده زندگی است؟
موارد خفیف ممکن است مدتها پایدار بمانند، اما تنگی شدید میتواند جریان هوا را بهطور خطرناک محدود کند. استریدور شدید و تنگی نفس در استراحت نیازمند بررسی فوری است.
آیا تنگی سابگلوتیک بدون جراحی درمان میشود؟
در موارد خفیف ممکن است فقط پایش یا تزریق داخل ضایعه انجام شود. بااینحال، بسیاری از بیماران علامتدار در مقطعی به درمان آندوسکوپیک یا جراحی نیاز پیدا میکنند.
آیا این بیماری با آسم ارتباط دارد؟
SGS آسم نیست، اما علائم دو بیماری میتوانند شبیه یکدیگر باشند. پاسخ ندادن تنگی نفس به درمان مناسب آسم، بهخصوص همراه استریدور، یکی از دلایل بررسی راه هوایی فوقانی است.
بعد از جراحی احتمال عود تنگی چقدر است؟
عدد واحدی وجود ندارد. نوع تنگی، روش درمان و مدت پیگیری روی آمار عود اثر میگذارند و روشهای آندوسکوپیک معمولاً بیش از CTR به مداخلات تکراری نیاز دارند. (PubMed)
برای تنگی سابگلوتیک باید به چه متخصصی مراجعه کرد؟
متخصص گوش، حلق و بینی با تمرکز بر لارینگولوژی و جراحی راه هوایی نقش اصلی دارد. بسته به علت بیماری ممکن است متخصص ریه، روماتولوژی، جراح قفسه سینه، بیهوشی یا در بارداری متخصص زنان نیز در تیم درمان حضور داشته باشند.
نتیجهگیری
بیماری تنگی سابگلوتیک (Subglottic Stenosis) یک بیماری نسبتاً نادر اما مهم راه هوایی است که میتواند از تنگی نفس خفیف هنگام فعالیت تا انسداد جدی تنفسی طیف داشته باشد. انتوباسیون قبلی، بیماریهای التهابی و خودایمنی و نوع ایدیوپاتیک از علل مهم آن هستند.
نکتهای که نباید از آن ساده گذشت، شباهت علائم این بیماری با آسم است. تنگی نفس مقاوم به درمان، استریدور یا سابقه لولهگذاری تنفسی دلایلی هستند که ارزیابی توسط متخصص راه هوایی را جدیتر میکنند.
درمان میتواند از پایش و تزریق استروئید تا اتساع آندوسکوپیک، بازسازی لارنگوتراکئال یا Cricotracheal Resection متغیر باشد. انتخاب درست زمانی انجام میشود که علت، شدت تنگی، احتمال عود، کیفیت صدا و شرایط فردی بیمار همزمان در نظر گرفته شوند؛ بنابراین این مطلب جایگزین تشخیص و برنامه درمانی پزشک نیست.
