بیماری آمنوره ثانویه (Secondary Amenorrhea)
بیماری آمنوره ثانویه (Secondary Amenorrhea) به وضعیتی گفته میشود که قاعدگی فردی که قبلاً پریود منظم داشته، برای مدتی متوقف میشود. اگر این توقف بیش از سه ماه در چرخههای منظم یا بیش از شش ماه در چرخههای نامنظم طول بکشد، از نظر پزشکی نیاز به بررسی دارد. با وبلاگ سایت پزشکی روبرو برای خواندن توضیحات بیشتر درباره این موضوع همراه باشید.
قطع پریود همیشه به معنای یک بیماری خطرناک نیست. بارداری، شیردهی یا حتی کاهش وزن شدید میتواند چرخه قاعدگی را موقتاً متوقف کند. اما وقتی این وضعیت ادامهدار شود، معمولاً پای یک اختلال هورمونی در میان است.
محور هیپوتالاموس–هیپوفیز–تخمدان که در منابعی مانند ACOG و NIH توضیح داده شده، تنظیمکننده اصلی قاعدگی است. هر اختلال در این محور میتواند منجر به آمنوره ثانویه شود. همچنین میتوانید با انواع بیماری ها، علائم و درمان هر کدام در سایت رو به رو آشنا شوید.
- نشانه های بیماری آمنوره ثانویه
- علت ابتلا به بیماری آمنوره ثانویه
- نحوه تشخیص بیماری آمنوره ثانویه
- روش های درمان بیماری آمنوره ثانویه
- درمان دارویی بیماری آمنوره ثانویه
- درمان خانگی بیماری آمنوره ثانویه
- رژیم غذایی مناسب برای بیماری آمنوره ثانویه
- عوارض و خطرات بیماری آمنوره ثانویه
- پیشگیری از بیماری آمنوره ثانویه
- اسم های دیگر بیماری آمنوره ثانویه
- تفاوت بیماری آمنوره ثانویه در مردان و زنان
- بیماری آمنوره ثانویه در کودکان و در دوران بارداری
- طول درمان بیماری آمنوره ثانویه چقدر است
- نتیجه گیری
- سوالات متداول درباره بیماری آمنوره ثانویه (Secondary Amenorrhea)
نشانه های بیماری آمنوره ثانویه
اولین نشانه آمنوره ثانویه واضح است: قطع قاعدگی. اما موضوع به همین سادگی تمام نمیشود. اغلب علائم دیگری هم همراه آن دیده میشود که سرنخ مهمی برای تشخیص علت زمینهای هستند.
شناخت این نشانهها کمک میکند فرد سریعتر به پزشک مراجعه کند و از عوارض احتمالی پیشگیری شود.
قطع پریود بیش از سه ماه
مهمترین علامت آمنوره ثانویه، نداشتن پریود در بازه زمانی مشخص است. اگر چرخه قاعدگی قبلاً منظم بوده و ناگهان متوقف شده، این موضوع اهمیت بیشتری دارد.
در کلینیکهای زنان، معیار سه ماه یک عدد تجربی نیست. این عدد براساس مطالعات هورمونی تعیین شده است، زیرا در این بازه تغییرات پایدار هورمونی قابل تشخیص میشوند.
اگر از دید کاربر نگاه کنیم، بسیاری از افراد در ماه اول نگران نمیشوند. اما وقتی سه ماه کامل پریود اتفاق نمیافتد، احتمال یک اختلال عملکردی افزایش مییابد.
علائم هورمونی همراه
بسته به علت آمنوره ثانویه، علائم دیگری هم ممکن است دیده شود. چند نمونه رایج عبارتاند از:
- رشد موهای زائد صورت و بدن
- آکنه مقاوم به درمان
- ریزش مو با الگوی مردانه
- کاهش میل جنسی
- ترشح شیری از سینه
وجود این علائم معمولاً پزشک را به سمت بررسی PCOS یا افزایش پرولاکتین هدایت میکند.
بررسیهای تخصصی نشان میدهد در بیمارانی که پرولاکتین بالای ۲۵ نانوگرم در میلیلیتر دارند، احتمال قطع تخمکگذاری بسیار بالاست. به همین دلیل این عدد در آزمایش خون اهمیت دارد.
علائم مرتبط با تیروئید و متابولیسم
اختلالات تیروئید میتوانند چرخه قاعدگی را مختل کنند. علائم همراه معمولاً شامل موارد زیر هستند:
- افزایش یا کاهش وزن غیرمنتظره
- خستگی مداوم
- تپش قلب
- حساسیت به سرما یا گرما
در تجربه بالینی دیده شده بیمارانی که TSH بالاتر از ۴.۵ دارند، بیشتر دچار بینظمی قاعدگی میشوند. اصلاح عملکرد تیروئید در بسیاری از این موارد باعث بازگشت چرخه طبیعی شده است.
علت ابتلا به بیماری آمنوره ثانویه
دلایل ایجاد بیماری آمنوره ثانویه متنوعاند و از عوامل فیزیولوژیک ساده تا بیماریهای پیچیده هورمونی را شامل میشوند. تشخیص علت دقیق، کلید درمان موفق است.
پزشکان معمولاً علل را در چند گروه اصلی بررسی میکنند: بارداری، اختلالات تخمدان، مشکلات هیپوفیز، بیماریهای سیستمیک و عوامل سبک زندگی.
بارداری
شایعترین علت آمنوره ثانویه بارداری است. هورمون hCG که از جفت ترشح میشود، تولید استروژن و پروژسترون را بهگونهای تنظیم میکند که پریود متوقف شود.
به همین دلیل در هر زن در سن باروری که با قطع پریود مراجعه میکند، اولین قدم انجام تست بارداری است.
سندرم تخمدان پلیکیستیک (PCOS)
PCOS یکی از شایعترین اختلالات غدد درونریز در زنان است. در این بیماری، تخمدانها تخمکگذاری منظم ندارند و سطح آندروژنها افزایش مییابد.
مطالعات نشان میدهد حدود ۱۰ درصد زنان در سن باروری به این سندرم مبتلا هستند. مقاومت به انسولین نیز در بسیاری از این بیماران دیده میشود.
در تجربه بیماران ایرانی، افزایش وزن و بینظمی قاعدگی اغلب اولین نشانهها هستند. سونوگرافی ترانسواژینال میتواند فولیکولهای متعدد را نشان دهد.
آمنوره هیپوتالاموسی
گاهی علت اصلی در مغز است. استرس شدید، کاهش وزن سریع یا ورزش حرفهای میتواند ترشح GnRH را کاهش دهد.
در تستهای عملی مشاهده شده زنانی که شاخص توده بدنی آنها زیر ۱۸.۵ است، بیشتر در معرض این نوع آمنوره قرار دارند.
به زبان ساده، وقتی بدن احساس کند انرژی کافی ندارد، سیستم تولیدمثل را موقتاً خاموش میکند.
افزایش پرولاکتین و مشکلات هیپوفیز
پرولاکتین بالا میتواند ناشی از تومور خوشخیم هیپوفیز باشد که به آن پرولاکتینوما گفته میشود.
در این شرایط سطح پرولاکتین گاهی به بالای ۱۰۰ نانوگرم در میلیلیتر میرسد. MRI هیپوفیز در این بیماران برای بررسی دقیق لازم است.
نارسایی زودرس تخمدان
اگر تخمدانها قبل از ۴۰ سالگی فعالیت طبیعی خود را از دست بدهند، نارسایی زودرس تخمدان مطرح میشود.
سطح FSH در این بیماران معمولاً بالای ۲۵ واحد بینالمللی در لیتر است. کاهش استروژن در این وضعیت میتواند خطر پوکی استخوان را افزایش دهد.
نحوه تشخیص بیماری آمنوره ثانویه
تشخیص آمنوره ثانویه صرفاً بر اساس قطع پریود انجام نمیشود. پزشک باید علت زمینهای را شناسایی کند تا درمان هدفمند باشد.
در ارزیابی بالینی، چند مرحله مشخص وجود دارد که تقریباً در همه مراکز معتبر رعایت میشود.
شرح حال و معاینه بالینی
پزشک درباره زمان آخرین قاعدگی، الگوی قبلی پریود، تغییر وزن و استرسهای اخیر سؤال میکند.
اگر از دید تخصصی نگاه کنیم، حتی تغییر ۵ تا ۱۰ درصد وزن بدن میتواند چرخه قاعدگی را مختل کند.
معاینه فیزیکی نیز برای بررسی علائم هورمونی مانند هیرسوتیسم یا بزرگی تیروئید انجام میشود.
آزمایشهای هورمونی
آزمایش خون پایه معمولاً شامل موارد زیر است:
- تست بارداری
- FSH و LH
- استرادیول
- پرولاکتین
- TSH
جدول زیر کاربرد هر آزمایش را نشان میدهد:
| آزمایش | هدف بررسی |
|---|---|
| β-hCG | رد بارداری |
| TSH | بررسی عملکرد تیروئید |
| پرولاکتین | ارزیابی هیپوفیز |
| FSH | بررسی عملکرد تخمدان |
براساس تجربه کاربران، بسیاری از افراد پس از انجام این آزمایشها متوجه علت دقیق مشکل خود شدهاند و نگرانی آنها کاهش یافته است.
تصویربرداری
در صورت نیاز، پزشک ممکن است سونوگرافی لگن یا MRI هیپوفیز درخواست کند.
سونوگرافی برای بررسی تخمدانها و رحم استفاده میشود. در موارد مشکوک به پرولاکتینوما، MRI بهترین روش تصویربرداری است.
روش های درمان بیماری آمنوره ثانویه
درمان آمنوره ثانویه کاملاً وابسته به علت آن است. یک نسخه واحد برای همه بیماران وجود ندارد.
کارشناسان این حوزه اعتقاد دارند ابتدا باید محور هورمونی به تعادل بازگردد. سپس به سراغ اصلاح سبک زندگی یا درمان دارویی میروند.
درمان علت زمینهای
اگر مشکل تیروئید باشد، تنظیم هورمون تیروئید معمولاً چرخه قاعدگی را برمیگرداند.
در بیماران مبتلا به PCOS، کاهش وزن حتی به میزان ۵ تا ۷ درصد میتواند تخمکگذاری را فعال کند. این عدد براساس مطالعات کلینیکی معتبر گزارش شده است.
در آمنوره هیپوتالاموسی، افزایش دریافت کالری و کاهش شدت ورزش معمولاً توصیه میشود.
درمان هورمونی
در برخی موارد پزشک از قرصهای ترکیبی استروژن–پروژسترون استفاده میکند تا از تحلیل رفتن دیواره رحم جلوگیری شود.
این درمان باید تحت نظر متخصص زنان انجام شود، زیرا مصرف خودسرانه هورمونها میتواند خطر لخته شدن خون را افزایش دهد.
نظر کارشناس
بر اساس تجربه بالینی متخصصان غدد، تأخیر در درمان آمنوره ثانویه میتواند باعث کاهش تراکم استخوان شود. به همین دلیل در مواردی که استروژن پایین است، ارزیابی تراکم استخوان توصیه میشود.
یک نکته مهم اینجاست: درمان باید شخصیسازی شود. مقایسه با بیماران دیگر معمولاً گمراهکننده است، زیرا علتها متفاوت هستند.
