بیماری فقدان میل جنسی (Loss of Libido / HSDD)

فقدان میل جنسی به کاهش مداوم تمایل به رابطه جنسی، افکار جنسی و خیال‌پردازی‌های مرتبط گفته می‌شود. وقتی این وضعیت حداقل شش ماه ادامه پیدا کند و برای فرد آزاردهنده باشد، پزشکان به آن اختلال کاهش میل جنسی یا HSDD می‌گویند. این تعریف از ساده‌تر شدن موقت میل جنسی که همه ما در مقاطعی تجربه می‌کنیم جداست.

نکته مهم اینجاست: HSDD با یک روز بی‌حوصلگی یا خستگی فرق دارد. آنچه یک کاهش میل ساده را به بیماری تبدیل می‌کند، ناراحتی ذهنی است که فرد از این وضعیت تجربه می‌کند. یعنی خود شخص از کم شدن تمایلش رنج می‌برد و این موضوع زندگی مشترکش را تحت فشار می‌گذارد.

این اختلال فقط مربوط به زن یا مرد خاصی نیست. برآوردها نشان می‌دهد نزدیک به ده درصد زنان در سنین مختلف درگیرش هستند. مردها هم می‌توانند نوع مشابهی از این اختلال را تجربه کنند. با وبلاگ سایت پزشکی روبرو برای خواندن توضیحات بیشتر درباره این موضوع همراه باشید. همچنین می‌توانید با انواع بیماری ها، علائم و درمان هر کدام در سایت رو به رو آشنا شوید.

اسم های دیگر بیماری فقدان میل جنسی

این بیماری در منابع پزشکی و گفت‌وگوهای روزمره با نام‌های گوناگونی شناخته می‌شود. شناختن این نام‌ها کمک می‌کند وقتی در مقالات یا نزد پزشک با هر کدام روبه‌رو شدید، بدانید از یک موضوع صحبت می‌شود.

• کاهش میل جنسی
• اختلال کاهش میل جنسی کم‌فعال (HSDD)
• اختلال میل جنسی کم‌کار
• بی‌میلی جنسی
• سردمزاجی جنسی
• کمبود میل جنسی
• کاهش اشتیاق جنسی
• Low Libido یا Low Sex Drive در منابع انگلیسی

توجه داشته باشید که «سردمزاجی» واژه‌ای قدیمی و گاهی دارای بار منفی است. در ادبیات علمی امروز بیشتر از عبارت «اختلال کاهش میل جنسی» استفاده می‌شود.

نشانه های بیماری فقدان میل جنسی

نشانه‌های فقدان میل جنسی همیشه یکسان نیستند. بعضی افراد فقط کاهش میل را تجربه می‌کنند و برخی دیگر دچار اجتناب کامل از رابطه می‌شوند.

کاهش افکار و خیال‌پردازی جنسی

یکی از شایع‌ترین نشانه‌ها کم شدن خودبه‌خودی افکار جنسی است. فردی که قبلاً به‌طور طبیعی خیال‌پردازی داشت، حالا هفته‌ها بدون هیچ فکر جنسی سپری می‌کند. این تغییر معمولاً تدریجی اتفاق می‌افتد و شاید خود فرد هم دیر متوجهش شود.

اجتناب از رابطه یا صمیمیت

کاهش میل می‌تواند به اجتناب از موقعیت‌های صمیمی منجر شود. فرد شروع می‌کند به بهانه‌آوردن، دیر خوابیدن یا پرهیز از نزدیکی فیزیکی. این رفتارها اغلب ناخودآگاه است و تنش رابطه را بیشتر می‌کند.

تفاوت علائم در زنان و مردان

در زنان، کاهش میل معمولاً با کاهش برانگیختگی و پاسخ به تحریک همراه است. در مردان، بی‌میلی ممکن است جدا از ناتوانی جنسی ظاهر شود؛ یعنی فرد توانایی جسمی دارد اما تمایلی به رابطه ندارد.

نشانه‌های همراه مثل خستگی یا بی‌حوصلگی

خستگی مزمن، بی‌حوصلگی و کاهش انرژی اغلب در کنار بی‌میلی جنسی دیده می‌شود. این نشانه‌ها گاهی علت کاهش میل هستند و گاهی نتیجه آن.

علت ابتلا به فقدان میل جنسی

علت فقدان میل جنسی معمولاً تک‌عاملی نیست. ترکیبی از عوامل جسمی، روانی و رابطه‌ای در شکل‌گیری آن نقش دارد.

کاهش تستوسترون و استروژن

تستوسترون فقط هورمون مردانه نیست؛ در زنان هم میل جنسی را تنظیم می‌کند. افت تستوسترون یا استروژن، به‌ویژه در دوران یائسگی، میل را به‌طور محسوس کم می‌کند.

یائسگی، بارداری و شیردهی

در یائسگی افت استروژن و خشکی واژن، رابطه را ناخوشایند می‌کند و میل را پایین می‌آورد. بارداری و شیردهی هم با تغییرات هورمونی، خستگی و مشغولیت ذهنی میل جنسی را موقتاً کاهش می‌دهد.

کم‌کاری تیروئید و بیماری‌های مزمن

کم‌کاری تیروئید متابولیسم و انرژی بدن را پایین می‌آورد و بی‌میلی جنسی ایجاد می‌کند. دیابت، فشار خون بالا و بیماری‌های کلیوی نیز با آسیب به عروق و اعصاب میل را تضعیف می‌کنند.

افسردگی و اضطراب

افسردگی هم علت است و هم نتیجه. میل جنسی در افسردگی کاهش می‌یابد و از طرفی داروهای ضدافسردگی خودشان می‌توانند میل را کم کنند.

استرس مزمن و فرسودگی

استرس مداوم، سطح کورتیزول را بالا نگه می‌دارد و تعادل هورمونی را به هم می‌زند. فرسودگی شغلی و خستگی ذهنی هم انرژی لازم برای رابطه را از بین می‌برد.

اعتمادبه‌نفس پایین و تصویر بدنی منفی

احساس منفی نسبت به ظاهر و اندام، میل به برهنگی و صمیمیت را کم می‌کند. این عامل در زنان و مردان هر دو دیده می‌شود.

تعارض زوجین و کاهش صمیمیت

دعواهای حل‌نشده، خیانت، بی‌اعتمادی و سردی عاطفی از قوی‌ترین عوامل بی‌میلی جنسی هستند. وقتی صمیمیت عاطفی از بین برود، میل جنسی هم معمولاً دنبالش می‌رود.

عوارض دارویی

گروهی از داروها میل جنسی را کم می‌کنند. مهم‌ترین آنها داروهای ضدافسردگی از خانواده SSRI مانند سرترالین و فلوکستین هستند. داروهای فشار خون، برخی مسکن‌های مخدر و بعضی قرص‌های هورمونی نیز چنین اثری دارند.

تفاوت بیماری فقدان میل جنسی در مردان و زنان

در مردان، کاهش میل اغلب به تغییرات تستوسترون، استرس شغلی یا مصرف دارو گره خورده است. مردها معمولاً مشکل را دیرتر مطرح می‌کنند و به همین دلیل دیرتر به پزشک مراجعه می‌کنند.

در زنان، عوامل هورمونی چرخه قاعدگی، بارداری و یائسگی نقش پررنگ‌تری دارند. همچنین در زنان، ارتباط میان میل جنسی و صمیمیت عاطفی قوی‌تر است؛ یعنی ناراحتی رابطه‌ای سریع‌تر میل را خاموش می‌کند.

نکته تشخیصی مهم این است که در مردان باید بی‌میلی از ناتوانی نعوظ جدا شود. برخی مردان توانایی جسمی دارند اما به دلایل روانی میلی به رابطه ندارند.

فقدان میل جنسی در کودکان و در دوران بارداری

فقدان میل جنسی در کودکان

صادقانه باید گفت که تشخیص HSDD برای کودکان کاربرد ندارد. میل جنسی به مفهوم بزرگسالی، در کودکان موضوعیت ندارد و این اختلال در سنین کودکی تشخیص داده نمی‌شود.

اگر نگرانی درباره رفتار جنسی کودک وجود دارد، موضوع از جنس دیگری است. رفتارهای جنسی نامتناسب با سن در کودکان معمولاً به ارزیابی روان‌شناختی و بررسی مسائل تربیتی یا سوءاستفاده احتمالی مربوط می‌شود، نه به HSDD.

فقدان میل جنسی در دوران بارداری

کاهش میل در بارداری بسیار شایع و اغلب موقتی است. تغییرات هورمونی، تهوع، خستگی و نگرانی درباره سلامت جنین از عوامل اصلی‌اند.

در سه‌ماهه اول، خستگی و تهوع میل را پایین می‌آورد. در سه‌ماهه سوم، بزرگی شکم و ناراحتی جسمی باز هم میل را کم می‌کند. این وضعیت معمولاً پس از زایمان و با بازگشت تعادل هورمونی بهبود می‌یابد، هرچند در دوران شیردهی ممکن است ادامه پیدا کند.

نحوه تشخیص فقدان میل جنسی

تشخیص فقدان میل جنسی با گفت‌وگو و بررسی دقیق شرح حال شروع می‌شود. پزشک درباره مدت زمان علائم، شدت ناراحتی و سابقه بیماری‌ها سؤال می‌کند.

بررسی شرح حال جنسی و پزشکی

پزشک تاریخچه کامل جنسی، داروهای مصرفی و وضعیت روحی فرد را ارزیابی می‌کند. این کار برای رد کردن علت‌های ساده‌تر مثل عوارض دارویی ضروری است.

استفاده از DSDS

ابزاری به نام DSDS یا غربالگر کاهش میل جنسی در بسیاری از مطب‌ها استفاده می‌شود. این پرسشنامه کوتاه کمک می‌کند مشخص شود کاهش میل، معیارهای HSDD را دارد یا خیر.

نقش مدت‌زمان ۶ ماهه

برای تشخیص رسمی HSDD، کاهش میل باید حداقل شش ماه ادامه داشته باشد. یک دوره کوتاه بی‌میلی، هرچند ناراحت‌کننده، معمولاً تشخیص اختلال نمی‌گیرد.

رد کردن علت‌های دیگر

تشخیص HSDD وقتی مطرح می‌شود که کاهش میل ناشی از بیماری روانپزشکی دیگر، مصرف دارو یا مشکل جسمی نباشد. آزمایش خون برای بررسی هورمون‌ها و تیروئید نیز ممکن است درخواست شود.

روش های درمان فقدان میل جنسی

درمان فقدان میل جنسی باید متناسب با علت ریشه‌ای انتخاب شود. یک نسخه واحد برای همه وجود ندارد.

اصلاح سبک زندگی و خواب

خواب کافی پایه‌ی سلامت هورمونی است. کم‌خوابی مزمن تستوسترون را پایین می‌آورد و استرس را بالا می‌برد.

ورزش و کاهش استرس

ورزش منظم جریان خون را بهتر می‌کند و اندورفین آزاد می‌کند. همین دو اثر ساده می‌تواند میل جنسی را در افراد سالم به‌طور محسوس بالا ببرد.

سکس‌تراپی و CBT

درمان شناختی رفتاری به اصلاح افکار منفی درباره بدن و رابطه کمک می‌کند. سکس‌تراپی و زوج‌درمانی نیز تعارضات را حل کرده و صمیمیت عاطفی را بازسازی می‌کنند.

بررسی و تغییر داروهای مسبب

اگر کاهش میل از عوارض یک داروست، پزشک ممکن است دوز یا نوع دارو را تغییر دهد. این کار هرگز نباید بدون نظر پزشک انجام شود.

درمان دارویی فقدان میل جنسی

درمان دارویی فقط باید زیر نظر پزشک انجام شود. داروهای تأییدشده در این حوزه محدود و عمدتاً مخصوص زنان پیش از یائسگی هستند.

فلیبانسرین که با نام تجاری Addyi شناخته می‌شود، نخستین داروی تأییدشده FDA برای HSDD است. این دارو روی گیرنده‌های سروتونین مغز اثر می‌گذارد و شب‌ها قبل از خواب مصرف می‌شود.

برملانوتاید با نام تجاری Vyleesi، داروی تزریقی دیگری است که حدود چهل‌وپنج دقیقه قبل از رابطه تزریق می‌شود. حالت تهوع شایع‌ترین عارضه آن است و در حدود چهل درصد مصرف‌کنندگان دیده می‌شود.

در برخی مردان و زنان یائسه، پزشک ممکن است از تستوسترون‌درمانی به شکل کنترل‌شده استفاده کند. این روش هم نیازمند پایش دقیق هورمونی است.

هشدار مهم: فلیبانسرین در صورت مصرف همزمان با الکل می‌تواند افت شدید فشار خون و غش ایجاد کند. هیچ‌کدام از این داروها بدون تجویز پزشک نباید مصرف شوند.

درمان خانگی فقدان میل جنسی

برخی اقدامات خانگی می‌توانند در موارد خفیف مؤثر باشند. این روش‌ها جایگزین درمان پزشکی نیستند اما مکمل خوبی‌اند.

مدیریت استرس با یوگا و مدیتیشن، کورتیزول را پایین می‌آورد. گفت‌وگوی صادقانه با شریک زندگی درباره نیازها و نگرانی‌ها نیز بار روانی را کم می‌کند.

خواب منظم هفت تا هشت ساعته و کاهش مصرف الکل و دخانیات از ساده‌ترین اقدامات مؤثرند. نیکوتین به عروق آسیب می‌زند و جریان خون اندام‌ها را ضعیف می‌کند.

رژیم غذایی مناسب برای فقدان میل جنسی

تغذیه مستقیماً روی تعادل هورمونی اثر می‌گذارد. رژیم مناسب می‌تواند زمینه‌ساز بهبود میل جنسی باشد.

کمبود روی و ویتامین D با افت تستوسترون ارتباط مستقیم دارد. رژیم پر از فست‌فود و قند نیز التهاب را بالا می‌برد و میل را سرکوب می‌کند.

پیشگیری از فقدان میل جنسی

پیشگیری کامل همیشه ممکن نیست، اما می‌توان احتمال بروز را کم کرد. حفظ سلامت عمومی بدن مهم‌ترین قدم است.

ورزش منظم، خواب کافی و کنترل وزن سه ستون اصلی پیشگیری‌اند. چاقی با کاهش تستوسترون و تصویر بدنی منفی، میل جنسی را پایین می‌آورد.

مدیریت استرس و رسیدگی به سلامت روان هم اهمیت دارد. تعارضات زناشویی را زود حل کنید و اجازه ندهید به سردی مزمن عاطفی تبدیل شود.

بررسی دوره‌ای هورمون‌ها و تیروئید، به‌ویژه پس از چهل سالگی، می‌تواند مشکلات را قبل از تشدید شدن شناسایی کند.

عوارض و خطرات فقدان میل جنسی

بی‌میلی جنسی اگر درمان نشود، فقط یک مشکل فردی نمی‌ماند. اثرات آن به رابطه و سلامت روان سرایت می‌کند.

فشار روانی و احساس گناه از اولین عوارض است. فرد خودش را مقصر می‌داند و اعتمادبه‌نفسش پایین می‌آید.

در رابطه، کاهش میل می‌تواند به سردی عاطفی، افزایش تنش و حتی جدایی منجر شود. شریک زندگی ممکن است آن را نشانه بی‌علاقگی بداند.

در بلندمدت، اجتناب از صمیمیت، کیفیت زندگی زناشویی را از بین می‌برد. به همین دلیل درمان به‌موقع ارزش پیشگیرانه زیادی دارد.

طول درمان فقدان میل جنسی چقدر است

مدت درمان به علت زمینه‌ای وابسته است و عدد ثابتی ندارد. در مواردی که علت دارویی یا هورمونی ساده است، بهبودی ممکن است طی چند هفته آغاز شود.

درمان‌های روان‌شناختی مثل سکس‌تراپی معمولاً چند هفته تا چند ماه زمان می‌برند. تغییر الگوهای فکری و رفتاری ریشه‌دار به صبر نیاز دارد.

اگر تعارضات عمیق زناشویی وجود داشته باشد، درمان طولانی‌تر می‌شود. در این موارد پیشرفت به مشارکت هر دو طرف وابسته است.

پاسخ به داروهایی مثل فلیبانسرین معمولاً طی هشت هفته ارزیابی می‌شود. پزشک در این بازه اثر و عوارض را بررسی و تصمیم به ادامه یا تغییر درمان می‌گیرد.

چه زمانی باید به پزشک یا سکس تراپیست مراجعه کرد؟

خیلی‌ها نمی‌دانند دقیقاً چه زمانی کمک گرفتن لازم است. چند نشانه روشن وجود دارد که نباید نادیده گرفته شود.

اگر کاهش میل بیش از شش ماه ادامه یافته و برایتان آزاردهنده است، وقت مراجعه است. وقتی این وضعیت به تنش جدی در رابطه یا احساس گناه شدید منجر شده، موضوع فراتر از یک نوسان طبیعی است.

همراهی کاهش میل با درد هنگام رابطه، افسردگی، یا اختلال نعوظ نیازمند بررسی فوری پزشکی است. در مردان، بی‌میلی همراه با خستگی شدید و افت عضلانی می‌تواند نشانه کمبود تستوسترون باشد.

کارشناسان این حوزه تأکید دارند که بی‌میلی جنسی یک وضعیت قابل درمان است و سکوت، بزرگ‌ترین مانع بهبود است.

نتیجه گیری

فقدان میل جنسی یا HSDD یک اختلال چندعاملی و قابل درمان است که نباید با کاهش میل موقت اشتباه گرفته شود. کلید تشخیص، تداوم شش‌ماهه علائم همراه با ناراحتی فردی است.

علت‌ها از مشکلات هورمونی و دارویی تا تعارضات رابطه‌ای و فشار روانی متغیرند. درمان نیز به همین نسبت متنوع است؛ از اصلاح سبک زندگی و تغذیه تا سکس‌تراپی و دارودرمانی تحت نظر پزشک.

اگر شما یا شریک زندگی‌تان ماه‌هاست با بی‌میلی جنسی درگیرید، آن را نشانه ضعف یا بی‌علاقگی ندانید. مراجعه به پزشک یا سکس‌تراپیست اولین و مؤثرترین قدم برای بازگشت کیفیت به زندگی مشترک است.

سوالات متداول درباره بیماری فقدان میل جنسی

آیا کاهش میل جنسی طبیعی است؟

بله، نوسان میل جنسی در دوره‌های پراسترس یا خستگی کاملاً طبیعی است. اما وقتی بیش از شش ماه ادامه یابد و آزاردهنده باشد، نیاز به بررسی دارد.

آیا HSDD فقط در زنان دیده می‌شود؟

خیر، این تشخیص بیشتر در زنان مطرح می‌شود اما مردان هم به نوع مشابهی از کاهش میل جنسی مبتلا می‌شوند.

آیا درمان خانگی کافی است؟

در موارد خفیف و گذرا، اصلاح سبک زندگی می‌تواند کافی باشد. اما در موارد مزمن باید علت توسط پزشک بررسی شود.

آیا داروهای کاهش میل جنسی عوارض دارند؟

بله، داروهایی مثل فلیبانسرین می‌توانند افت فشار خون و حالت تهوع ایجاد کنند. مصرف آنها فقط با تجویز پزشک مجاز است.

کاهش میل جنسی در بارداری تا کی ادامه دارد؟

معمولاً این کاهش موقتی است و پس از زایمان بهبود می‌یابد. در دوران شیردهی ممکن است به دلیل هورمون‌ها و خستگی ادامه یابد.