بیماری سرطان پانکراس (Pancreatic Cancer)
- راهنمای جامع سرطان پانکراس (Pancreatic Cancer): قاتل خاموش و روشهای مقابله با آن
- اسمهای دیگر بیماری سرطان پانکراس
- نشانههای بیماری سرطان پانکراس
- علت ابتلا به سرطان پانکراس
- نحوه تشخیص سرطان پانکراس
- تفاوت سرطان پانکراس در مردان و زنان
- روشهای درمان سرطان پانکراس
- درمان دارویی سرطان پانکراس
- جراحی ویپل (Whipple Procedure): پیچیدهترین عمل جراحی شکم
- درمان خانگی سرطان پانکراس
- رژیم غذایی مناسب برای سرطان پانکراس
- پیشگیری از سرطان پانکراس
- عوارض و خطرات سرطان پانکراس
- سرطان پانکراس در کودکان و دوران بارداری
- طول درمان سرطان پانکراس چقدر است
راهنمای جامع سرطان پانکراس (Pancreatic Cancer): قاتل خاموش و روشهای مقابله با آن
سرطان پانکراس یا سرطان لوزالمعده، یکی از چالشبرانگیزترین و پیچیدهترین بیماریهای انکولوژی در جهان پزشکی است. پانکراس غدهای اسفنجی و گلابیشکل به طول حدود ۱۵ سانتیمتر است که در عمق شکم، درست پشت معده و در مقابل ستون فقرات قرار گرفته است. این موقعیت آناتومیک خاص باعث شده تا معاینه فیزیکی آن دشوار باشد و تودههای کوچک در مراحل اولیه به راحتی قابل لمس نباشند. پانکراس دو وظیفه حیاتی بر عهده دارد: تولید آنزیمهای گوارشی که به هضم غذا کمک میکنند (بخش برونریز) و ترشح هورمونهایی مانند انسولین و گلوکاگون که قند خون را تنظیم میکنند (بخش درونریز). سرطان زمانی آغاز میشود که سلولهای این عضو دچار جهش ژنتیکی شده و به صورت غیرقابل کنترل تکثیر میشوند و تومور را تشکیل میدهند. متأسفانه به دلیل اینکه علائم این بیماری معمولاً دیر ظاهر میشوند، اغلب در مراحل پیشرفته تشخیص داده میشود. در این مقاله تخصصی، تمامی جنبههای این بیماری را با زبانی ساده اما علمی بررسی میکنیم.
اسمهای دیگر بیماری سرطان پانکراس
در متون پزشکی و جستجوهای علمی، بیماری سرطان پانکراس با نامهای تخصصیتری نیز شناخته میشود که بر اساس نوع سلول درگیر نامگذاری شدهاند. شناخت این نامها به بیمار و خانواده او کمک میکند تا گزارشهای پاتولوژی را دقیقتر درک کنند. شایعترین نوع این سرطان که حدود ۹۰ تا ۹۵ درصد موارد را شامل میشود، آدنوکارسینوم پانکراس (Pancreatic Adenocarcinoma) نام دارد. این سرطان در مجاری لوزالمعده (که آنزیمهای گوارشی را حمل میکنند) ایجاد میشود و وقتی مردم از “سرطان پانکراس” صحبت میکنند، معمولاً منظورشان همین نوع است.
دسته دوم که کمتر شایع است، “تومورهای نورواندوکرین پانکراس” (PNETs) یا تومورهای سلول جزیرهای هستند. این تومورها از سلولهای تولیدکننده هورمون نشات میگیرند و رفتار بیولوژیکی و پاسخ به درمان آنها کاملاً با نوع آدنوکارسینوم متفاوت است. گاهی به آنها “کارسینوم سلول جزیرهای” نیز گفته میشود. نامهایی مانند “گاسترینوما” یا “انسولینوما” نیز زیرمجموعه همین دسته هستند که بسته به نوع هورمونی که بیش از حد ترشح میکنند، نامگذاری میشوند.
در فرهنگ عامه و گاهی در مقالات ژورنالیستی پزشکی، از سرطان پانکراس با عنوان “قاتل خاموش” یاد میشود. این نامگذاری ترسناک به این دلیل است که در مراحل اولیه که بیماری قابل درمان است، هیچ علامت مشخصی ندارد و زمانی علائم بروز میکنند که بیماری معمولاً گسترش یافته است. در برخی متون فارسی قدیمی ممکن است از واژه “سرطان لوزالمعده” یا “تومور بدخیم پانکراس” استفاده شود که همگی به یک بیماری واحد اشاره دارند. دانستن تفاوت بین تومورهای “اگزوکرین” (برونریز) و “اندوکرین” (درونریز) بسیار حیاتی است زیرا روشهای جراحی و شیمیدرمانی آنها کاملاً متفاوت است.
نشانههای بیماری سرطان پانکراس
علائم سرطان پانکراس معمولاً مبهم هستند و ممکن است با بیماریهای ساده گوارشی اشتباه گرفته شوند. یکی از اولین و مشهودترین علائم بالینی، زردی یا یرقان (Jaundice) است. این زردی ابتدا در سفیدی چشمها و سپس در پوست ظاهر میشود. علت آن این است که تومور (بهویژه اگر در سرِ پانکراس باشد) مجرای صفراوی را مسدود میکند و مانع ورود صفرا به روده میشود. در نتیجه، بیلیروبین در خون جمع شده و باعث زردی میشود. همراه با زردی، ادرار بیمار تیره (رنگ چای) و مدفوع او کمرنگ یا خاکستری و چرب میشود.
درد شکم و کمر یکی دیگر از نشانههای شایع است. با رشد تومور، فشار بر اعصاب شبکه خورشیدی (Solar Plexus) در پشت معده وارد میشود. این درد معمولاً در بالای شکم احساس میشود و به صورت تیرکشنده به کمر انتشار مییابد. درد اغلب با غذا خوردن بدتر میشود و ممکن است با خم شدن به جلو کمی تسکین یابد. کاهش وزن شدید و ناخواسته و از دست دادن اشتها نیز در اکثر بیماران دیده میشود. این کاهش وزن ناشی از مصرف انرژی توسط سلولهای سرطانی و همچنین عدم توانایی بدن در هضم غذا به دلیل کمبود آنزیمهای پانکراس است.
شروع ناگهانی دیابت در فردی که سابقه خانوادگی ندارد و چاق نیست، میتواند یک علامت هشداردهنده مهم باشد. تومور میتواند سلولهای تولیدکننده انسولین را تخریب کند یا باعث مقاومت به انسولین شود. همچنین تشکیل لختههای خون در سیاهرگهای پا (ترومبوز وریدی عمقی یا DVT) که با درد و تورم پا همراه است، گاهی اولین نشانه سرطان پانکراس است. خستگی مفرط، مشکلات گوارشی مانند سوءهاضمه و افسردگی ناگهانی پیش از تشخیص فیزیکی بیماری، از دیگر علائم گزارش شده هستند.
علت ابتلا به سرطان پانکراس
علت دقیق سرطان پانکراس، مانند بسیاری از سرطانها، تغییرات (جهش) در DNA سلولها است که باعث میشود سلولها دستور توقف رشد را دریافت نکرده و بیرویه تکثیر شوند. با این حال، علم پزشکی فاکتورهای خطر (Risk Factors) مشخصی را شناسایی کرده است که احتمال ابتلا را افزایش میدهند. مهمترین و قابلپیشگیریترین عامل خطر، استعمال دخانیات است. مطالعات نشان میدهند که افراد سیگاری دو برابر بیشتر از افراد غیرسیگاری در معرض ابتلا به این بیماری هستند و حدود ۲۰ تا ۳۰ درصد از موارد سرطان پانکراس مستقیماً با سیگار مرتبط است.
سن یک فاکتور خطر غیرقابل تغییر است. خطر ابتلا با افزایش سن بالا میرود و اکثر بیماران در زمان تشخیص بالای ۶۵ سال سن دارند. چاقی و اضافه وزن نیز ارتباط مستقیمی با این بیماری دارد. دیابت نوع ۲، بهویژه اگر چندین سال از ابتلا به آن گذشته باشد، ریسک را افزایش میدهد. همچنین التهاب مزمن پانکراس (پانکراتیت مزمن)، به خصوص اگر ناشی از مصرف الکل یا سنگ کیسه صفرا نباشد و جنبه ژنتیکی داشته باشد، زمینهساز تغییرات سرطانی است.
عوامل ژنتیکی و سابقه خانوادگی نقش مهمی دارند. حدود ۱۰ درصد از موارد سرطان پانکراس ارثی هستند. جهش در ژنهایی مانند BRCA2 (که در سرطان سینه نیز نقش دارد)، سندرم لینچ و سندرم ملانوما-پانکراس خانوادگی (FAMMM) میتواند فرد را مستعد ابتلا کند. تماس با برخی مواد شیمیایی صنعتی و آفتکشها در محیط کار نیز به عنوان عوامل خطر احتمالی مطرح شدهاند. رژیم غذایی سرشار از گوشت قرمز و فرآوری شده و کمبود میوه و سبزیجات نیز ممکن است در درازمدت خطر را افزایش دهد.
نحوه تشخیص سرطان پانکراس
تشخیص سرطان پانکراس چالشبرانگیز است زیرا این عضو در عمق شکم پنهان شده است. فرآیند تشخیص معمولاً با معاینه فیزیکی و بررسی زردی و لمس شکم آغاز میشود. اگر پزشک مشکوک شود، اولین قدم معمولاً انجام روشهای تصویربرداری است. سیتیاسکن (CT Scan) با تزریق ماده حاجب، روش استاندارد طلایی برای تشخیص و مرحلهبندی سرطان پانکراس است. این اسکن میتواند محل تومور، اندازه آن و درگیری عروق خونی اطراف را به دقت نشان دهد که برای تصمیمگیری در مورد جراحی حیاتی است.
امآرآی (MRI) و کلانژیوپانکراتوگرافی تشدید مغناطیسی (MRCP) نیز برای بررسی دقیق مجاری صفراوی و پانکراس استفاده میشوند. یکی از دقیقترین روشها، “آندوسونوگرافی” (EUS) است. در این روش، یک لوله آندوسکوپ مجهز به پروب سونوگرافی از طریق دهان وارد معده و روده کوچک میشود. چون معده دقیقاً جلوی پانکراس است، این روش تصاویر بسیار باکیفیتی ارائه میدهد و پزشک میتواند همزمان با سوزن مخصوص، از تومور نمونهبرداری (بیوپسی) کند.
آزمایش خون نیز بخشی از فرآیند تشخیص است. اندازهگیری آنتیژن کربوهیدراتی CA 19-9 که یک نشانگر تومور (Tumor Marker) است، میتواند کمککننده باشد. البته بالا بودن این عدد لزوماً به معنی سرطان نیست (ممکن است در سنگ صفرا یا پانکراتیت هم بالا رود) و نرمال بودن آن هم سرطان را رد نمیکند، اما برای پایش پاسخ به درمان بسیار مفید است. در مواردی که شک به گسترش سرطان (متاستاز) وجود دارد، اسکن PET ممکن است انجام شود تا تمام بدن از نظر وجود سلولهای سرطانی بررسی گردد.
تفاوت سرطان پانکراس در مردان و زنان
از نظر آماری، سرطان پانکراس در مردان کمی شایعتر از زنان است. این تفاوت جنسیتی در گذشته بیشتر بود و محققان علت آن را عمدتاً به شیوع بیشتر مصرف سیگار و الکل در مردان نسبت میدادند. با افزایش نرخ مصرف سیگار در زنان در دهههای اخیر، این شکاف جنسیتی در حال کمتر شدن است، اما هنوز هم مردان اندکی بیشتر در معرض خطر هستند. سن تشخیص و نوع علائم اولیه تقریباً در هر دو جنس مشابه است.
با این حال، برخی تفاوتهای بیولوژیکی و هورمونی نیز ممکن است نقش داشته باشند. برخی مطالعات پیشنهاد کردهاند که عوامل باروری در زنان ممکن است بر ریسک ابتلا تأثیر بگذارند، هرچند نتایج قطعی نیست. تفاوت مهم دیگر در انواع خاصی از تومورهای کیستیک پانکراس است. برای مثال، تومورهای کیستیک موسینوس (MCN) تقریباً منحصراً در زنان دیده میشوند و پتانسیل تبدیل شدن به سرطان بدخیم را دارند. در مقابل، نوع آدنوکارسینوم معمولی تفاوت بیولوژیکی فاحشی بین دو جنس ندارد.
از نظر پاسخ به درمان، مطالعات تفاوت معناداری بین مردان و زنان در شیمیدرمانی یا جراحی نشان ندادهاند. اما مسائل روانی و حمایتی ممکن است متفاوت باشد. زنان ممکن است علائم مبهم گوارشی را بیشتر پیگیری کنند، در حالی که مردان گاهی علائم را نادیده میگیرند که منجر به تشخیص در مراحل دیرتر میشود. در نهایت، پروتکلهای درمانی استاندارد برای هر دو جنس یکسان است و جنسیت عاملی برای تغییر نوع دارو یا جراحی نیست.
روشهای درمان سرطان پانکراس
درمان سرطان پانکراس به مرحله بیماری (Stage) و سلامت عمومی بیمار بستگی دارد. هدف درمان میتواند “درمان قطعی” (Cure) یا “تسکینی” (Palliative) برای کاهش درد و افزایش طول عمر باشد. جراحی تنها روشی است که شانس درمان قطعی را میدهد، اما تنها حدود ۱۵ تا ۲۰ درصد بیماران در زمان تشخیص کاندید جراحی هستند (زمانی که تومور محدود به پانکراس است و عروق اصلی را درگیر نکرده است). عمل جراحی بسته به محل تومور متفاوت است (ویپل برای سر پانکراس و دیستال پانکراتکتومی برای دم و تنه).
شیمیدرمانی (Chemotherapy) یکی دیگر از ستونهای اصلی درمان است. این روش میتواند قبل از جراحی (برای کوچک کردن تومور)، بعد از جراحی (برای کشتن سلولهای میکروسکوپی باقیمانده) و یا به عنوان درمان اصلی در موارد پیشرفته استفاده شود. داروهای شیمیدرمانی سلولهای با رشد سریع را هدف قرار میدهند. پرتودرمانی (Radiation Therapy) که استفاده از اشعه ایکس با انرژی بالا است، گاهی در ترکیب با شیمیدرمانی برای کوچک کردن تومور یا کاهش درد ناشی از فشار تومور بر اعصاب استفاده میشود.
در سالهای اخیر، درمانهای نوینتری مانند “تارگت تراپی” (درمان هدفمند) و ایمونوتراپی نیز وارد میدان شدهاند. درمانهای هدفمند بر روی ناهنجاریهای خاصی در سلولهای سرطانی تمرکز دارند (مانند مهارکنندههای PARP برای بیماران دارای جهش ژن BRCA). ایمونوتراپی نیز سعی میکند سیستم ایمنی بدن را برای حمله به سرطان تحریک کند، هرچند در سرطان پانکراس هنوز به اندازه سایر سرطانها موفقیتآمیز نبوده است. مراقبتهای تسکینی برای مدیریت درد و مشکلات گوارشی در تمام مراحل بیماری ضروری است.
درمان دارویی سرطان پانکراس
داروهای مورد استفاده در سرطان پانکراس طیف وسیعی از داروهای سیتوتوکسیک (شیمیدرمانی) تا داروهای حمایتی را شامل میشوند. رایجترین رژیم شیمیدرمانی ترکیبی به نام FOLFIRINOX است که شامل چندین دارو (۵-فلوئورواوراسیل، ایرینوتکان، اگزالیپلاتین) است و برای بیماران با وضعیت جسمانی قوی تجویز میشود. داروی جمسیتابین (Gemcitabine) نیز یکی از داروهای استاندارد قدیمیتر است که گاهی به تنهایی یا همراه با ناب-پاکلیتاکسل (Abraxane) استفاده میشود و عوارض کمتری نسبت به رژیم ترکیبی دارد.
در حوزه درمانهای هدفمند، داروی “ارلوتینیب” (Erlotinib) گاهی همراه با جمسیتابین استفاده میشود. برای بیماران دارای جهش ژنتیکی BRCA، داروی “اولاپاریب” (Olaparib) که یک مهارکننده PARP است، به عنوان درمان نگهدارنده تایید شده است. این داروها به صورت قرص خوراکی مصرف میشوند و مکانیسم اثر متفاوتی نسبت به شیمیدرمانی وریدی دارند.
بخش مهم دیگر درمان دارویی، مدیریت عوارض است. از آنجا که پانکراس تخریب شده است، بیمار نیاز به کپسولهای جایگزین آنزیم پانکراس (مانند کرئون یا پانکراتین) دارد که باید با هر وعده غذایی خورده شوند تا غذا هضم شود. انسولین یا قرصهای قند برای کنترل دیابت ناشی از سرطان تجویز میشود. برای مدیریت درد شدید، پزشکان از مسکنهای اپیوئیدی (مخدر) به صورت قرص یا برچسب پوستی استفاده میکنند و نباید از ترس وابستگی، مانع تسکین درد بیمار شد. داروهای ضد تهوع و ضد انعقاد خون (برای پیشگیری از لخته) نیز بخش روتین نسخه این بیماران هستند.
جراحی ویپل (Whipple Procedure): پیچیدهترین عمل جراحی شکم
(این بخش به عنوان عنوان مرتبط و خودساخته اضافه شده است) جراحی ویپل یا “پانکراتیکودئودنکتومی” یکی از پیچیدهترین و دشوارترین عملهای جراحی در دنیای پزشکی است که برای برداشتن تومورهای سرِ پانکراس انجام میشود. در این عمل، جراح سرِ پانکراس، ابتدای روده کوچک (دوازدهه یا دئودنوم)، کیسه صفرا و بخشی از مجرای صفراوی را برمیدارد. گاهی اوقات بخشی از معده نیز برداشته میشود. پس از برداشتن این اندامها، جراح باید سیستم گوارش را دوباره بازسازی کند؛ یعنی باقیمانده پانکراس، مجرای صفراوی و معده را به روده کوچک بخیه بزند تا هضم غذا دوباره ممکن شود.
این عمل معمولاً ۵ تا ۸ ساعت طول میکشد و نیازمند مهارت بسیار بالای جراح است. آمارها نشان میدهد که انجام این عمل در مراکز تخصصی با حجم بالای بیمار، نتایج بسیار بهتری دارد و عوارض کمتری ایجاد میکند. دوره نقاهت این جراحی طولانی است و بیمار ممکن است ۱۰ روز تا دو هفته در بیمارستان بستری باشد. پس از عمل، سیستم گوارش برای مدتی “فلج” میشود (گاستروپارزی) و شروع غذا خوردن زمان میبرد. با وجود دشواری، جراحی ویپل تنها شانس واقعی برای درمان قطعی و افزایش طول عمر در بیماران مبتلا به سرطان سرِ پانکراس است.
درمان خانگی سرطان پانکراس
باید به صراحت گفت که سرطان پانکراس هیچ درمان خانگی یا گیاهی قطعی ندارد که بتواند جایگزین جراحی یا شیمیدرمانی شود. اتکا به روشهای غیرعلمی میتواند فرصت طلایی درمان را از بین ببرد. با این حال، درمانهای خانگی و طب مکمل میتوانند نقش حمایتی قدرتمندی در بهبود کیفیت زندگی و کاهش عوارض درمان ایفا کنند. مدیریت تهوع با استفاده از دمنوش زنجبیل (با مشورت پزشک) یا رایحهدرمانی میتواند کمککننده باشد.
تکنیکهای آرامسازی ذهن و بدن مانند یوگا، مدیتیشن و تمرینات تنفسی برای کاهش استرس و اضطراب ناشی از تشخیص سرطان بسیار مفید هستند. طب سوزنی (توسط متخصص معتبر) در برخی مطالعات برای کاهش درد و تهوع ناشی از شیمیدرمانی موثر بوده است. ماساژ درمانی ملایم میتواند به رفع خستگی و بهبود گردش خون کمک کند.
ورزش ملایم مانند پیادهروی روزانه، اگر با توان بیمار سازگار باشد، با مبارزه با خستگی مفرط (Fatigue) ناشی از سرطان کمک میکند و اشتها را تحریک مینماید. حمایت عاطفی در خانه بسیار مهم است؛ ایجاد محیطی آرام و بدون تنش و صحبت کردن با اعضای خانواده یا مشاور میتواند بار روانی بیماری را کاهش دهد. مهمترین اصل در درمان خانگی، رعایت دقیق دستورات دارویی و تغذیهای پزشک است.
رژیم غذایی مناسب برای سرطان پانکراس
تغذیه در بیماران سرطان پانکراس یکی از ارکان اصلی درمان است، زیرا این بیماری مستقیماً بر سیستم گوارش و هضم غذا تأثیر میگذارد. اکثر بیماران دچار سوءتغذیه و کاهش وزن شدید (کاکسیا) میشوند. رژیم غذایی باید پرکالری و پرپروتئین باشد تا بدن توانایی تحمل درمانهای سخت را داشته باشد. چون هضم چربی مختل شده است، مصرف چربیهای سالم باید کنترل شده باشد و حتماً همراه با کپسولهای آنزیمی مصرف شوند.
وعدههای غذایی باید کوچک و متعدد باشند (۶ تا ۸ وعده در روز به جای ۳ وعده حجیم). غذاهای نرم و زود هضم مانند سوپهای غنی شده، پوره سیبزمینی، گوشت مرغ و ماهی، تخممرغ و اسموتیهای پروتئینی گزینههای خوبی هستند. بیمار باید از مصرف قندهای ساده و شکر پرهیز کند، زیرا عدم تعادل انسولین میتواند باعث نوسانات شدید قند خون شود. کربوهیدراتهای پیچیده مانند نان سبوسدار و جو دوسر ترجیح داده میشوند.
هیدراتاسیون (نوشیدن آب) بسیار مهم است، به خصوص اگر بیمار اسهال یا استفراغ دارد. اگر بیمار نمیتواند غذای جامد بخورد، استفاده از مکملهای مایع تجاری (مانند پودرهای پروتئینی یا نوشیدنیهای کامل) ضروری است. در مواردی که بیمار اشتهای خود را کاملاً از دست داده یا انسداد روده دارد، ممکن است تغذیه تزریقی (TPN) یا تغذیه با لوله لازم باشد. مشاوره با متخصص تغذیه انکولوژی برای تنظیم برنامه غذایی اختصاصی بسیار کمککننده است.
پیشگیری از سرطان پانکراس
اگرچه نمیتوان به طور صد در صد از سرطان پانکراس پیشگیری کرد (به دلیل عوامل ژنتیکی و سنی)، اما میتوان با اصلاح سبک زندگی ریسک ابتلا را به طرز چشمگیری کاهش داد. مهمترین و موثرترین اقدام، ترک سیگار است. با ترک سیگار، خطر ابتلا به مرور زمان کاهش مییابد و پس از چند سال به حد افراد غیرسیگاری نزدیک میشود.
حفظ وزن سالم و جلوگیری از چاقی اقدام مهم دیگر است. فعالیت بدنی منظم و رژیم غذایی سرشار از میوهها، سبزیجات رنگارنگ و غلات کامل و کاهش مصرف گوشتهای فرآوری شده (سوسیس و کالباس) و گوشت قرمز میتواند اثر محافظتی داشته باشد. محدود کردن مصرف الکل نیز برای جلوگیری از پانکراتیت مزمن (که پیشزمینه سرطان است) ضروری است.
برای افرادی که در محیطهای صنعتی کار میکنند، استفاده از تجهیزات ایمنی برای جلوگیری از تماس با مواد شیمیایی سرطانزا الزامی است. همچنین، افرادی که سابقه خانوادگی قوی سرطان پانکراس یا سندرمهای ژنتیکی مرتبط دارند، باید با مشاور ژنتیک مشورت کنند. ممکن است برای این افراد برنامههای غربالگری خاصی (مانند انجام منظم آندوسونوگرافی) پیشنهاد شود تا در صورت بروز بیماری، در مراحل اولیه شناسایی شود.
عوارض و خطرات سرطان پانکراس
سرطان پانکراس عوارض متعددی ایجاد میکند که بر کیفیت زندگی تأثیر میگذارند. یکی از شایعترین عوارض، درد شدید است. تومور میتواند به اعصاب شبکه عصبی شکم فشار وارد کند که منجر به درد دائمی و ناتوانکننده میشود. انسداد روده یا معده نیز ممکن است رخ دهد؛ اگر تومور رشد کند و خروجی معده به روده را مسدود کند، بیمار دچار استفراغهای مکرر میشود که ممکن است نیاز به استنتگذاری یا جراحی بایپس داشته باشد.
زردی شدید و خارش پوست ناشی از انسداد مجرای صفراوی، عارضه دیگری است که با گذاشتن استنت در مجرا برطرف میشود. سوءجذب مواد غذایی منجر به اسهال چرب و کمبود ویتامینها میشود. همچنین، سرطان پانکراس خطر لخته شدن خون در پاها (DVT) و حرکت آن به سمت ریه (آمبولی ریه) را به شدت افزایش میدهد که وضعیتی اورژانسی است.
افسردگی و اضطراب در بیماران سرطان پانکراس بسیار شایع است و بخشی از عوارض بیولوژیکی و روانی بیماری محسوب میشود. متاستاز (گسترش سرطان) به کبد، ریه و پردههای شکمی (کارسینوماتوز پریتونئال) از خطرات مراحل پیشرفته است که باعث تجمع مایع در شکم (آسیت) و نارسایی کبد میشود.
سرطان پانکراس در کودکان و دوران بارداری
سرطان پانکراس در کودکان بسیار نادر است. نوعی که در کودکان دیده میشود معمولاً “پانکراتوبلاستوما” (Pancreatoblastoma) نام دارد و با نوع بزرگسالان متفاوت است. این بیماری در کودکان معمولاً پیشآگهی بهتری دارد و شانس درمان با جراحی و شیمیدرمانی بالاتر است. علائم در کودکان شامل توده شکمی قابل لمس و درد است.
در دوران بارداری، تشخیص سرطان پانکراس بسیار دشوار و پیچیده است. علائم بیماری مانند تهوع، استفراغ و درد شکم اغلب با علائم طبیعی بارداری اشتباه گرفته میشوند که منجر به تاخیر در تشخیص میگردد. اگر تشخیص داده شود، تصمیمگیری برای درمان یک چالش اخلاقی و پزشکی بزرگ است. جراحی ممکن است در برخی ماههای بارداری امکانپذیر باشد، اما شیمیدرمانی و پرتودرمانی میتوانند برای جنین خطرناک باشند. تیم پزشکی باید تعادل ظریفی بین نجات جان مادر و حفظ سلامت جنین برقرار کند و گاهی ختم بارداری یا زایمان زودرس برای شروع درمان مادر ضروری میشود.
طول درمان سرطان پانکراس چقدر است
طول درمان سرطان پانکراس متغیر است و به مرحله تشخیص و نوع درمان بستگی دارد. اگر بیمار جراحی شود، دوره بهبودی اولیه جراحی حدود ۶ تا ۸ هفته است. پس از آن، معمولاً یک دوره شیمیدرمانی کمکی (Adjuvant) به مدت ۶ ماه تجویز میشود تا سلولهای باقیمانده از بین بروند. بنابراین، کل پروسه درمان اولیه حدود ۸ تا ۱۰ ماه طول میکشد.
در بیمارانی که سرطان غیرقابل جراحی یا متاستاتیک دارند، درمان به صورت دورهای و تا زمانی ادامه مییابد که بیماری کنترل شود یا بیمار دیگر تحمل عوارض دارو را نداشته باشد. این دورهها میتواند ماهها یا سالها ادامه یابد. متأسفانه نرخ بقای ۵ ساله سرطان پانکراس پایین است (حدود ۱۰ تا ۱۲ درصد)، اما با پیشرفتهای جدید پزشکی، بسیاری از بیماران توانستهاند مدت زمان بیشتری با کیفیت زندگی قابل قبول زندگی کنند. پیگیریهای پزشکی و چکاپها (آزمایش خون و سیتیاسکن) پس از درمان، هر ۳ تا ۶ ماه برای سالهای متمادی ادامه خواهد داشت.
جمعبندی
سرطان پانکراس بیماری دشواری است که به دلیل موقعیت پنهان لوزالمعده و نبود علائم زودرس، اغلب دیر تشخیص داده میشود. علائم هشداردهنده شامل زردی (یرقان)، درد شکم که به کمر میزند، کاهش وزن و دیابت ناگهانی است. تشخیص قطعی با سیتیاسکن و نمونهبرداری انجام میشود. درمان اصلی در مراحل اولیه، عمل جراحی پیچیده ویپل است، اما شیمیدرمانی و پرتودرمانی نیز اجزای جداییناپذیر درمان هستند.
اگرچه آمارها ترسناک به نظر میرسند، اما روشهای درمانی جدید و داروهای هدفمند، امید به زندگی را افزایش دادهاند. ترک سیگار و حفظ وزن سالم مهمترین راهکارهای پیشگیری هستند. مدیریت درد، تغذیه مناسب با مکملهای آنزیمی و حمایت روانی، کیفیت زندگی بیماران را به طرز قابل توجهی بهبود میبخشد. آگاهی از علائم و مراجعه زودهنگام، کلید اصلی در مبارزه با این بیماری سخت است.