بیماری برونشیت مزمن (Chronic Bronchitis)
- جامعترین راهنمای بیماری برونشیت مزمن؛ از علائم تا درمان قطعی
- اسم های دیگر بیماری برونشیت مزمن
- نشانه های بیماری برونشیت مزمن
- علت ابتلا به بیماری برونشیت مزمن
- تفاوت بیماری برونشیت مزمن در مردان و زنان
- نحوه تشخیص بیماری برونشیت مزمن
- روش های درمان دارویی برونشیت مزمن
- درمان خانگی برونشیت مزمن
- رژیم غذایی مناسب برای بیماری برونشیت مزمن
- عوارض و خطرات برونشیت مزمن
- برونشیت مزمن در کودکان و در دوران بارداری
- طول درمان برونشیت مزمن چقدر است
- تفاوت برونشیت حاد و مزمن
جامعترین راهنمای بیماری برونشیت مزمن؛ از علائم تا درمان قطعی
بیماری برونشیت مزمن یکی از انواع بیماریهای جدی تنفسی است که در آن لولههای برونش (نایژهها) که وظیفه انتقال هوا به داخل و خارج از ریهها را دارند، دچار التهاب طولانیمدت میشوند. این بیماری اغلب به عنوان یکی از دو شرایط اصلی تشکیلدهنده بیماری انسدادی مزمن ریه (COPD) شناخته میشود. در حالت طبیعی، مجاری تنفسی دارای پوششی مرطوب هستند، اما در افراد مبتلا به این بیماری، این مجاری به شدت ملتهب شده و مخاط (خلط) بیش از حدی تولید میکنند. این مخاط غلیظ باعث تنگی نفس و سرفههای مداوم میشود و نوعی بیماری مزمن ریوی به وجود میآرود.
برخلاف برونشیت حاد که معمولاً ناشی از سرماخوردگی یا عفونتهای ویروسی است و پس از چند هفته بهبود مییابد، نوع مزمن این بیماری شرایطی پایدار و پیشرونده دارد و هرگز به طور کامل از بین نمیرود، اما قابل مدیریت است. افراد مبتلا معمولاً دورههایی را تجربه میکنند که علائم بیماری در آنها شدت میگیرد. درک ماهیت این بیماری، شناخت عوامل خطرزا و روشهای کنترل آن، اولین گام حیاتی برای حفظ کیفیت زندگی و جلوگیری از آسیبهای بیشتر به بافت ریه است. در این مقاله به بررسی دقیق تمام ابعاد این بیماری میپردازیم.
اسم های دیگر بیماری برونشیت مزمن
در متون پزشکی و گفتگوهای تخصصی، برونشیت مزمن ممکن است با نامها یا اصطلاحات دیگری نیز مورد اشاره قرار گیرد که شناخت آنها به درک بهتر وضعیت کمک میکند. یکی از رایجترین دستهبندیهایی که این بیماری در آن قرار میگیرد، “بیماری انسدادی مزمن ریه” است. اگرچه COPD یک اصطلاح کلی است که شامل آمفیزم نیز میشود، اما بسیاری از پزشکان زمانی که بیمار علائم برونشیت طولانیمدت را دارد، از تشخیص COPD استفاده میکنند زیرا اغلب این دو بیماری همزمان رخ میدهند.
در ادبیات پزشکی قدیمیتر، به بیمارانی که عمدتاً از برونشیت مزمن رنج میبردند، اصطلاح “Blue Bloater” اطلاق میشد. این نامگذاری به دو ویژگی ظاهری این بیماران اشاره داشت: “Blue” یا آبی به دلیل سیانوز (کبودی لبها و پوست) ناشی از کمبود اکسیژن در خون، و “Bloater” یا پفکرده به دلیل ادم و ورم ناشی از نارسایی قلبی که اغلب در مراحل پیشرفته این بیماری رخ میدهد. اگرچه امروزه استفاده از این برچسبها کمتر شده است، اما هنوز هم در توصیف فنوتیپهای کلاسیک بیماری کاربرد دارد.
علاوه بر این، گاهی اوقات به این بیماری “سرفه سیگاریها” نیز گفته میشود، هرچند این اصطلاح علمی نیست و میتواند گمراهکننده باشد. سرفه سیگاریها در واقع مرحله اولیه و هشداردهنده برونشیت مزمن است که اگر جدی گرفته نشود، به التهاب دائمی تبدیل میشود. همچنین در برخی منابع ممکن است از عبارت “التهاب مزمن نایژهها” استفاده شود که ترجمه فارسی دقیقتری از نام لاتین بیماری است. شناخت این نامها به بیمار کمک میکند تا در هنگام مطالعه پرونده پزشکی یا جستجو در منابع معتبر، دچار سردرگمی نشود.
نشانه های بیماری برونشیت مزمن
شناسایی علائم برونشیت مزمن برای تشخیص زودهنگام بسیار حیاتی است. بارزترین و اصلیترین نشانه این بیماری، سرفه مداوم و طولانیمدت است. طبق تعریف پزشکی، اگر فردی در دو سال متوالی، حداقل به مدت سه ماه در هر سال دچار سرفههای خلطدار باشد (و سایر دلایل ریوی رد شده باشند)، تشخیص برونشیت مزمن برای او مطرح میشود. این سرفهها اغلب در صبحگاه شدیدتر هستند و فرد مجبور است برای باز کردن راههای هوایی خود، تلاش زیادی برای تخلیه خلط کند.
تولید خلط (موکوس) یکی دیگر از نشانههای کلیدی است. خلط تولید شده در این بیماران میتواند سفید، زرد، یا سبز رنگ باشد و گاهی اوقات رگههای خونی در آن دیده میشود. تغییر رنگ خلط معمولاً نشاندهنده وجود عفونت باکتریایی ثانویه است. حجم خلط در این بیماران بسیار بیشتر از حد معمول است زیرا غدد ترشحکننده مخاط در نایژهها بزرگتر شده و بیشفعال شدهاند. این تجمع مخاط محیط مناسبی برای رشد باکتریها فراهم میکند و باعث عفونتهای مکرر میشود.
تنگی نفس (Dyspnea) علامتی است که به تدریج ظاهر میشود. در ابتدا ممکن است فرد تنها هنگام فعالیتهای بدنی سنگین یا بالا رفتن از پلهها دچار کمبود نفس شود، اما با پیشرفت بیماری، حتی فعالیتهای روزمره مانند حمام کردن یا لباس پوشیدن نیز دشوار میگردد. خسخس سینه (Wheezing) نیز صدای سوت مانندی است که هنگام بازدم شنیده میشود و ناشی از عبور هوا از مجاری تنگ و ملتهب است. خستگی مفرط، احساس فشار در قفسه سینه و تورم در مچ پاها (در مراحل پیشرفته که قلب درگیر میشود) از دیگر علائم این بیماری هستند.
علت ابتلا به بیماری برونشیت مزمن
بدون شک، استعمال دخانیات مهمترین و شایعترین علت ابتلا به برونشیت مزمن است. دود سیگار حاوی هزاران ماده شیمیایی سمی است که مستقیماً مژکهای تنفسی (ساختارهای مویی شکل کوچکی که وظیفه پاکسازی ریه را دارند) را فلج کرده و از بین میبرد. وقتی مژکها کار نکنند، مخاط و آلودگیها در ریه تجمع یافته و باعث التهاب دائمی میشوند. تقریباً ۹۰ درصد از کسانی که به این بیماری مبتلا میشوند، سابقه مصرف سیگار دارند. حتی قرار گرفتن در معرض دود دست دوم (استنشاق دود سیگار دیگران) نیز ریسک ابتلا را افزایش میدهد.
عامل دوم، آلودگی هوای محیطی و شغلی است. افرادی که در محیطهای صنعتی کار میکنند و به طور مداوم در معرض گرد و غبار، بخارات شیمیایی، گازهای سمی (مانند آمونیاک یا اسیدهای قوی) و الیاف پارچه قرار دارند، در خطر بالایی هستند. استنشاق طولانیمدت این ذرات باعث تحریک بافت ریه و شروع فرآیند التهابی میشود. همچنین زندگی در شهرهای بزرگ با سطح آلودگی هوای بالا نیز میتواند به مرور زمان باعث بروز یا تشدید این بیماری شود.
عوامل محیطی داخل ساختمان نیز میتوانند نقش داشته باشند. رطوبت بیش از حد و وجود کپک در محیط زندگی میتواند ریهها را تحریک کند. استفاده از مصالح ساختمانی نوین و استاندارد مانند ساندویچ پانل ها که عایقبندی قوی در برابر رطوبت و دما دارند، میتواند در ساخت خانهها و محیطهای کاری مانع از نفوذ رطوبت و رشد کپکها شده و محیط سالمتری را برای سیستم تنفسی فراهم کند، در حالی که ساختمانهای قدیمی و نمور ریسک مشکلات تنفسی را بالا میبرند. ژنتیک نیز نقش کوچکی ایفا میکند؛ کمبود مادرزادی پروتئین آلفا-۱ آنتیتریپسین میتواند فرد را حتی بدون مصرف سیگار مستعد ابتلا به بیماریهای ریوی کند.
تفاوت بیماری برونشیت مزمن در مردان و زنان
در دهههای گذشته، برونشیت مزمن به عنوان یک بیماری عمدتاً مردانه شناخته میشد، چرا که نرخ مصرف سیگار و اشتغال در مشاغل سخت و زیانآور صنعتی در میان مردان بالاتر بود. اما در سالهای اخیر، با تغییر الگوهای اجتماعی و افزایش مصرف دخانیات در میان زنان، شکاف جنسیتی در این بیماری به شدت کاهش یافته است. امروزه زنان به اندازه مردان و گاهی حتی بیشتر، در معرض خطر ابتلا و مرگ ناشی از عوارض COPD قرار دارند.
مطالعات فیزیولوژیک نشان میدهد که ریه زنان ممکن است نسبت به اثرات مخرب دود سیگار حساستر از مردان باشد. به عبارت دیگر، زنان ممکن است با مصرف تعداد کمتری سیگار و در مدت زمان کوتاهتری نسبت به مردان، دچار آسیبهای جدی ریوی شوند. همچنین راههای هوایی در زنان به طور طبیعی قطر کمتری دارد، بنابراین التهاب و تورم مشابه، انسداد بیشتری در ریه زنان ایجاد میکند و علائم تنگی نفس سریعتر بروز مییابد.
از نظر تشخیص، متأسفانه هنوز هم برخی پزشکان احتمال وجود این بیماری را در زنان کمتر از مردان میدانند و ممکن است علائم آنها را با آسم یا آلرژی اشتباه بگیرند. این موضوع میتواند منجر به تأخیر در شروع درمان شود. علاوه بر این، زنان مبتلا به برونشیت مزمن اغلب علائم اضطراب و افسردگی بیشتری را گزارش میکنند و کیفیت زندگی آنها نسبت به مردان همتای خود، افت بیشتری پیدا میکند. هورمونهای زنانه نیز ممکن است در نحوه پاسخ بدن به التهاب و استرس اکسیداتیو نقش داشته باشند.
نحوه تشخیص بیماری برونشیت مزمن
تشخیص دقیق برونشیت مزمن نیازمند ارزیابی جامع پزشکی است، زیرا علائم آن میتواند با سایر بیماریهای ریوی مانند آسم، نارسایی قلبی یا برونشکتازی همپوشانی داشته باشد. پزشک ابتدا با گرفتن شرح حال دقیق شروع میکند. سوالاتی در مورد مدت زمان سرفه، وجود خلط، سابقه مصرف سیگار و مواجهه با آلایندههای شغلی پرسیده میشود. معاینه فیزیکی شامل گوش دادن به صداهای ریه با گوشی پزشکی است تا صداهای غیرطبیعی مانند خسخس یا کراکل (صدای خشخش) شنیده شود.
مهمترین تست استاندارد برای تأیید تشخیص و ارزیابی شدت بیماری، “اسپیرومتری” یا تست عملکرد ریه (PFT) است. در این آزمایش، بیمار در یک دستگاه میدمد که حجم هوای بازدمی و سرعت خروج هوا را اندازهگیری میکند. این تست نشان میدهد که آیا انسدادی در مسیرهای هوایی وجود دارد یا خیر و تا چه حد کارایی ریه کاهش یافته است. اسپیرومتری میتواند بیماری را حتی در مراحل اولیهای که علائم هنوز شدید نشدهاند، شناسایی کند.
علاوه بر اسپیرومتری، عکسبرداری با اشعه ایکس از قفسه سینه (Chest X-ray) نیز انجام میشود. اگرچه عکس ساده معمولاً نمیتواند خود برونشیت را نشان دهد، اما برای رد کردن سایر بیماریها مانند ذاتالریه یا سرطان ریه ضروری است. سیتی اسکن (CT Scan) تصاویر دقیقتری ارائه میدهد و میتواند میزان ضخامت دیوارههای برونش را نشان دهد. آزمایش گازهای خون شریانی (ABG) برای اندازهگیری دقیق سطح اکسیژن و دیاکسید کربن خون و آزمایش کشت خلط برای شناسایی باکتریهای احتمالی در صورت وجود عفونت، از دیگر روشهای تشخیصی هستند.
روش های درمان دارویی برونشیت مزمن
درمان دارویی در برونشیت مزمن با هدف کاهش علائم، پیشگیری از عوارض و کاهش تعداد و شدت حملات انجام میشود. سنگ بنای درمان دارویی، استفاده از “برونشودیلاتورها” یا گشادکنندههای برونش است. این داروها که معمولاً به صورت اسپری استنشاقی تجویز میشوند، عضلات اطراف راههای هوایی را شل کرده و مجاری را باز میکنند تا تنفس راحتتر شود. برونشودیلاتورها به دو دسته کوتاهاثر (برای تسکین سریع) و طولانیاثر (برای کنترل روزانه) تقسیم میشوند.
کورتیکواستروئیدهای استنشاقی دسته دیگری از داروها هستند که برای کاهش التهاب و تورم در مجاری هوایی استفاده میشوند. این داروها معمولاً در ترکیب با برونشودیلاتورهای طولانیاثر برای بیمارانی که علائم شدیدتری دارند یا دچار حملات مکرر میشوند، تجویز میگردند. استفاده از کورتونهای خوراکی (قرص) معمولاً فقط برای دورههای کوتاه مدت در زمان تشدید حاد بیماری توصیه میشود، زیرا مصرف طولانیمدت آنها عوارض جانبی جدی دارد.
مهارکنندههای فسفودیاستراز-۴ (مانند روفلومیلاست) نوع جدیدتری از داروهای خوراکی هستند که برای کاهش التهاب در موارد شدید برونشیت مزمن کاربرد دارند. آنتیبیوتیکها نیز نقش مهمی دارند، اما نباید به صورت مداوم مصرف شوند. پزشکان معمولاً آنتیبیوتیکها را تنها زمانی تجویز میکنند که شواهدی از عفونت باکتریایی حاد (مانند تغییر رنگ خلط و تب) وجود داشته باشد. واکسیناسیون سالانه آنفولانزا و واکسن پنومونی (ذاتالریه) نیز بخشی از پروتکل درمانی استاندارد است.
درمان خانگی برونشیت مزمن
در کنار درمانهای دارویی، تغییرات سبک زندگی و درمانهای خانگی نقشی حیاتی در مدیریت برونشیت مزمن ایفا میکنند. مهمترین اقدام خانگی، ترک سیگار است. هیچ داروی گیاهی یا شیمیایی نمیتواند جایگزین اثر مثبت ترک سیگار شود. همچنین استفاده از دستگاههای بخور سرد در محیط خانه میتواند به مرطوب نگه داشتن هوا و رقیق شدن خلط کمک کند، که این امر تخلیه ترشحات را آسانتر میسازد. البته تمیز نگه داشتن دستگاه بخور برای جلوگیری از رشد قارچ بسیار مهم است.
تکنیکهای تنفسی خاص مانند “تنفس با لبهای غنچه شده” (Pursed-lip breathing) میتواند بسیار کمککننده باشد. این روش شامل تنفس عمیق از بینی و بازدم آرام از طریق لبهای جمع شده است که باعث میشود راههای هوایی مدت بیشتری باز بمانند. مصرف مایعات فراوان، به ویژه آب گرم، چای کمرنگ و سوپ، به رقیق شدن مخاط کمک میکند. عسل طبیعی نیز میتواند به عنوان یک تسکیندهنده طبیعی سرفه مورد استفاده قرار گیرد.
ورزش ملایم و منظم، حتی در حد پیادهروی کوتاه، برای تقویت عضلات تنفسی ضروری است. بیماران باید از محرکهای محیطی مانند دود اسپند، عطرهای تند و شویندههای شیمیایی قوی در منزل دوری کنند. در مناطقی که ساختوسازهای غیراصولی باعث ورود گرد و غبار به داخل منزل میشود، استفاده از درزگیرها مهم است. در مقابل، سازههای مدرنی که با متریالی چون ساندویچ پانل ماموت ساخته شدهاند، به دلیل ساختار مهندسیشده و عایقبندی دقیق، معمولاً محیطی ایزولهتر نسبت به آلودگیها و تغییرات دمایی شدید فراهم میکنند که برای بیماران تنفسی ایدهآلتر است.
رژیم غذایی مناسب برای بیماری برونشیت مزمن
تغذیه مناسب میتواند تأثیر مستقیمی بر سطح انرژی و توانایی تنفسی بیماران داشته باشد. بسیاری از افراد مبتلا به برونشیت مزمن به دلیل سختی در تنفس، هنگام غذا خوردن خسته میشوند و اشتهای خود را از دست میدهند. بنابراین، توصیه میشود به جای خوردن سه وعده غذایی حجیم، از ۵ تا ۶ وعده غذایی کوچک و مغذی در طول روز استفاده کنند. پر بودن بیش از حد معده میتواند به دیافراگم فشار آورده و تنفس را دشوارتر کند.
رژیم غذایی باید سرشار از میوهها و سبزیجات تازه باشد که حاوی آنتیاکسیدانها و ویتامینها هستند و به مبارزه با التهاب کمک میکنند. فیبر موجود در غلات کامل، حبوبات و سبزیجات نیز برای سلامت کلی بدن و سیستم گوارش مفید است. پروتئین کافی (مانند گوشت مرغ، ماهی، تخممرغ و لبنیات کمچرب) برای حفظ توده عضلانی، به خصوص عضلات درگیر در تنفس، ضروری است.
برخی مواد غذایی ممکن است باعث افزایش تولید گاز و نفخ شوند (مانند کلم، لوبیا، نوشابههای گازدار و غذاهای سرخشده) که باید مصرف آنها محدود شود، زیرا نفخ شکم تنفس را سخت میکند. همچنین مصرف نمک باید کاهش یابد، زیرا سدیم باعث احتباس آب در بدن شده و میتواند تنفس را برای بیمارانی که مشکلات قلبی زمینهای دارند، دشوار کند. نوشیدن آب کافی در طول روز برای رقیق نگه داشتن ترشحات ریوی الزامی است، مگر اینکه پزشک محدودیت مایعات تجویز کرده باشد.
عوارض و خطرات برونشیت مزمن
برونشیت مزمن اگر درمان و کنترل نشود، میتواند منجر به عوارض جدی و تهدیدکننده زندگی شود. یکی از شایعترین عوارض، نارسایی تنفسی است. با پیشرفت بیماری، تبادل اکسیژن و دیاکسید کربن در ریه مختل میشود و سطح اکسیژن خون به شدت کاهش مییابد (هیپوکسی) و دیاکسید کربن تجمع مییابد (هیپرکاپنی). این شرایط ممکن است نیاز به اکسیژنتراپی دائم یا استفاده از دستگاههای کمک تنفسی را ایجاد کند.
عفونتهای مکرر ریوی مانند ذاتالریه (پنومونی) در این بیماران بسیار شایع است و هر بار ابتلا میتواند باعث تخریب بیشتر بافت ریه شود. قلب نیز از عوارض این بیماری در امان نیست. به دلیل کاهش اکسیژن و تخریب مویرگهای ریه، فشار خون در شریانهای ریوی بالا میرود (هیپرتانسیون ریوی). این فشار مضاعف باعث میشود سمت راست قلب برای پمپاژ خون به ریه سختتر کار کند و در نهایت دچار نارسایی شود که به آن “کور پولمونال” میگویند.
پلیسیتمی (افزایش غلظت خون) یکی دیگر از عوارض است؛ بدن در پاسخ به کمبود اکسیژن، گلبولهای قرمز بیشتری تولید میکند که باعث غلیظ شدن خون و افزایش خطر لخته شدن میشود. افسردگی، اضطراب و انزوای اجتماعی به دلیل ناتوانی در انجام فعالیتهای روزمره نیز از عوارض روانشناختی مهم این بیماری هستند که نباید نادیده گرفته شوند. پوکی استخوان نیز در بیمارانی که به مدت طولانی از کورتونها استفاده میکنند و تحرک کمی دارند، شایع است.
برونشیت مزمن در کودکان و در دوران بارداری
برونشیت مزمن به تعریف کلاسیک آن (سرفه خلطدار برای ۳ ماه در ۲ سال متوالی) در کودکان بسیار نادر است. اگر کودکی علائم مشابهی داشته باشد، پزشکان معمولاً به دنبال دلایل دیگری مانند آسم، فیبروز کیستیک، مشکلات سینوسی مزمن، رفلاکس معده یا بلع جسم خارجی میگردند. با این حال، کودکانی که در معرض دود سیگار والدین هستند، ممکن است دچار علائم برونشیت طولانیمدت شوند که به رشد ریه آنها آسیب جدی میزند.
در دوران بارداری، برونشیت مزمن میتواند چالشهای بزرگی ایجاد کند. بارداری به خودی خود باعث افزایش نیاز بدن به اکسیژن و فشار فیزیکی بر دیافراگم میشود. مادری که از قبل دچار مشکلات تنفسی است، ممکن است در تأمین اکسیژن کافی برای خود و جنین دچار مشکل شود. سطح پایین اکسیژن خون مادر میتواند منجر به اختلال در رشد جنین، تولد نوزاد با وزن کم (LBW) و حتی زایمان زودرس شود.
مدیریت بیماری در دوران بارداری نیازمند دقت بالاست، زیرا برخی از داروهای معمول برونشیت ممکن است برای جنین مضر باشند. با این حال، عدم درمان و کمبود اکسیژن خطرناکتر از عوارض دارویی است. بنابراین، مادران باردار باید تحت نظر دقیق متخصص ریه و زنان باشند. ترک کامل سیگار در دوران بارداری برای این مادران یک ضرورت مطلق است. استفاده از اکسیژن مکمل در صورت نیاز برای حفظ اشباع اکسیژن خون در سطح ایمن برای جنین، ممکن است تجویز شود.
طول درمان برونشیت مزمن چقدر است
مهم است که بدانیم برونشیت مزمن یک بیماری “درمانپذیر” به معنای بهبودی کامل و بازگشت ریه به حالت اولیه نیست، بلکه یک بیماری “قابل مدیریت” است. بنابراین، طول درمان در واقع برابر با طول عمر بیمار است. آسیبی که به راههای هوایی وارد شده، معمولاً دائمی است، اما با درمان مناسب میتوان سرعت پیشرفت آن را کند کرد و علائم را تسکین داد. درمان باید به صورت مداوم و روزانه انجام شود، نه فقط در زمانهایی که بیمار احساس ناخوشی دارد.
دوره بیماری با فراز و نشیبهایی همراه است. بیماران ممکن است دورههای طولانی ثبات داشته باشند و سپس دچار “حملات تشدید” (Exacerbation) شوند که معمولاً به دلیل عفونت یا آلودگی هوا رخ میدهد. درمان این حملات حاد ممکن است چند هفته طول بکشد و نیازمند آنتیبیوتیک یا کورتون خوراکی باشد. بهبودی از یک حمله شدید ممکن است ماهها زمان ببرد تا فرد به سطح عملکرد قبلی خود بازگردد.
پیشآگهی و طول عمر بیمار به شدت به عواملی مانند سن، تداوم مصرف سیگار و میزان آسیب ریوی در زمان تشخیص بستگی دارد. افرادی که در مراحل اولیه سیگار را ترک میکنند و درمان را شروع میکنند، میتوانند طول عمر تقریباً طبیعی داشته باشند. اما کسانی که به سیگار کشیدن ادامه میدهند، با افت سریع عملکرد ریه و ناتوانی زودرس مواجه خواهند شد. پایبندی به برنامه درمانی، کلید اصلی برای یک زندگی طولانیتر و باکیفیتتر است.
تفاوت برونشیت حاد و مزمن
تشخیص تفاوت بین برونشیت حاد و مزمن برای انتخاب روش درمان بسیار مهم است، زیرا ماهیت و منشاء این دو کاملاً متفاوت است. برونشیت حاد معمولاً یک عفونت موقتی است که اغلب منشاء ویروسی دارد (مانند ویروس سرماخوردگی یا آنفولانزا) و گاهی باکتریایی است. این بیماری به طور ناگهانی شروع میشود، علائم شدیدی مانند تب، بدندرد و سرفه خشک یا خلطدار ایجاد میکند، اما معمولاً در عرض ۱۰ تا ۱۴ روز بهبود مییابد، هرچند سرفه ممکن است چند هفته بیشتر طول بکشد. در برونشیت حاد، هیچ آسیب دائمی به ریه وارد نمیشود.
در مقابل، برونشیت مزمن یک بیماری طولانیمدت و پیشرونده است که عمدتاً ناشی از عوامل محیطی و سبک زندگی (به ویژه سیگار) است و نه ویروس. در نوع مزمن، تب معمولاً وجود ندارد (مگر اینکه عفونت ثانویه رخ دهد). التهاب در نوع مزمن دائمی است و منجر به تغییرات ساختاری در دیواره نایژهها میشود. در حالی که برونشیت حاد در هر سنی حتی کودکان شایع است، برونشیت مزمن بیشتر در افراد میانسال و مسن دیده میشود. درمان برونشیت حاد معمولاً استراحت و مایعات است، اما برونشیت مزمن نیاز به داروهای تخصصی مادامالعمر دارد.
جمعبندی
بیماری برونشیت مزمن یک وضعیت التهابی پایدار در مجاری تنفسی است که با سرفههای خلطدار طولانی، تنگی نفس و خستگی مشخص میشود. این بیماری که غالباً زیرمجموعه بیماری انسدادی مزمن ریه (COPD) قرار میگیرد، کیفیت زندگی فرد را به شدت تحت تأثیر قرار میدهد. علت اصلی و بیچون و چرای این بیماری مصرف سیگار است، اگرچه آلودگی هوا، گرد و غبار شغلی و عوامل ژنتیکی نیز در بروز آن نقش دارند. بر خلاف نوع حاد که گذراست، برونشیت مزمن آسیبی دائمی به ریه وارد میکند.
تشخیص قطعی بیماری از طریق معاینه بالینی و تست اسپیرومتری انجام میشود. اگرچه درمان قطعی برای بازگرداندن بافت آسیبدیده وجود ندارد، اما با استفاده از گشادکنندههای برونش، کورتیکواستروئیدها، توانبخشی ریوی و اکسیژنتراپی میتوان علائم را کنترل کرد. مهمترین گام در درمان، ترک فوری سیگار است که روند تخریب ریه را کند میکند. همچنین تغذیه سالم، ورزش ملایم و دوری از محیطهای آلوده و مرطوب به مدیریت بیماری کمک شایانی میکند. عدم درمان مناسب میتواند منجر به نارسایی قلبی و تنفسی شود، بنابراین پیگیری مداوم پزشکی برای این بیماران امری حیاتی است.